Fuga — oʻzgarib turadigan va shunga qaramay oʻzi boʻlib qoladigan mavzu
Tinglash uchun oltita oʻzgarish. Chapda doim oʻsha mavzu, oʻngda uning oʻzgarishi — va ikki kirishli ekspozitsiya.
Fuganing bitta-yu bitta mavzusi boʻladi va butun asar oʻshandan oʻsib chiqadi. Avval u yolgʻiz chiqadi, soʻng keyingi ovoz uni qoʻlga oladi, birinchi ovoz esa yoʻlida davom etadi — yoʻl-yoʻlakay mavzuni agʻdarishadi, oxiridan oʻqishadi, choʻzishadi va siqishadi. U tanigan holicha qoladi, garchi deyarli birorta kirish oldingisidek eshitilmasa ham.
Bularning hech biri kayfiyat ishi emas, hisob ishi. Har bir oʻzgarishni son bilan aytish mumkin: javob yetti yarim ton yuqorida turadi, agʻdarish har bir oraliqni teskari buradi, qisqichbaqa tovushlarni oxiridan oʻqiydi, kattalashtirish har bir davomiylikni ikki barobar qiladi. Aynan shuning uchun bu sahifada tovushdan qayta sanalmagan hech narsa daʼvo qilinmaydi.
Bu yerda oltita juft yonma-yon turibdi. Chapda doim oʻsha mavzu, oʻngda oʻzgarish. Ikkala yozuvni ham tinglash mumkin — agʻdarishda kuy oʻz qiyofasini saqlagani va shunga qaramay boshqa tomonga ketayotgani darhol eshitiladi.
Javob
Ikkinchi ovoz oʻsha mavzuni olib keladi, har bir tovush yetti yarim ton yuqorida. Tovushlar orasidagi masofalar shunda oʻzgarmaydi — sinov toshi shu: bitta oraliqni ham oʻzgartirgan koʻchirish koʻchirish emas. Oʻsha kuy boshqa joyda eshitiladi va har bir fuganing boshlanishi aynan shundan yashaydi.
Agʻdarish
Har bir oraliq boshqa tomonga ketadi: mavzu bir qadam koʻtarilgan joyda agʻdarish oʻsha qadamga tushadi. Birinchi tovush joyida qoladi, qolganlarning hammasi uning atrofida buklanadi. Kuyning qiyofasi tanigan holicha qoladi, yoʻnalish almashgan — bu yerda koʻzgu yarim ton boʻyicha yuradi, shuning uchun notada mavzuda yoʻq belgilar turadi.
Qisqichbaqa
Tovushlar qatori oxiridan boshiga qarab oʻqiladi: oxirgi tovush birinchi boʻladi. Bu — eshitish eng qiyin boʻlgan oʻzgarish, chunki qiyofa butunlay oʻzgaradi, har bir alohida tovush esa oʻsha holicha qoladi. Qogʻozda darhol koʻrinadi; quloqqa koʻnikma kerak.
Kattalashtirish
Oʻsha tovushlar qatori, biroq har bir davomiylik ikki barobar: sakkizliklar choraklarga aylanadi va mavzuga bitta taktning oʻrniga ikkita takt kerak boʻladi. Fugada kattalashtirish koʻpincha oxirga yaqin turadi, mavzu yana bir bor katta holda koʻrinishi kerak boʻlganda, boshqa ovozlar esa dastlabki tezlikda davom etadi.
Kichraytirish
Qarama-qarshi yoʻnalish: har bir davomiylik yarmiga, sakkizliklar oʻn oltiliklarga aylanadi. Mavzu ikki barobar tez yuguradi va yarim taktga sigʻadi. Kattalashtirish bilan birga bu oʻsha mavzuni ikki tezlikda bir vaqtda eshitish imkonini beradi.
Zich kirish
Ikkinchi kirish birinchisining tugashini kutmaydi, bu yerda ikki sakkizlikdan keyin keladi. Mavzu oʻz ustiga tushadi — buni kirish vaqtlari bilan oʻlchashadi: masofa mavzudan qisqa boʻlgunicha bu zich kirishdir. Fuganing oxiriga yaqin kirishlar koʻpincha tobora zichroq siqiladi va asar shu bilan yigʻiladi.
Ekspozitsiya: mavzu va javob
Yuqorida mavzu yolgʻiz boshlanadi. Bir taktdan keyin pastda javob kiradi, haqiqiy koʻchirishdan bir oktava past — yuqori ovoz esa jim boʻlish oʻrniga chalishda davom etadi. Bu qarshi mavzu mavzuning kontrapunkti: u javobga mos kelishi va undan eʼtiborni olmasligi kerak. Oxirida ikkala ovoz ikki oktava masofada bir xil tovush ustida tinchiydi.
Mavzuga nima boʻladi
Javob ikkinchi ovozdir: oʻsha mavzu, har bir tovush yetti yarim ton yuqorida. Tovushlar orasidagi masofalar shunda tovushma-tovush oʻsha holicha qoladi — buni tovush ichida sanash mumkin. Haqiqiy javob shunday koʻrinadi. Agar mavzu kvinta sakrashi bilan boshlansa, eski ustalar javob tonallikda qolishi uchun uni kvartaga toraytiradilar; shunda uni tonal javob deyishadi. Bu sahifaning mavzusi sekunda qadami bilan boshlanadi va bunday tuzatishga muhtoj emas.
Agʻdarish har bir oraliqni teskari buradi: yuqoriga bir qadam oʻsha qadamning pastkisiga aylanadi. Birinchi tovush turgan joyida qoladi, qolganlarning hammasi uning atrofida buklanadi. Qisqichbaqa tovushlar qatorini oxiridan oʻqiydi — oxirgi tovush birinchi boʻladi. Ikkala oʻzgarish ham faqat balandliklarni oʻzgartiradi, davomiyliklarni emas.
Kattalashtirish va kichraytirish teskarisini qiladi: tovushlar qoladi, har bir davomiylik ikki barobar ortadi yoki yarmiga kamayadi. Kattalashtirishda mavzu bitta taktning oʻrniga ikkita takt egallaydi. Nihoyat, zich kirish ikkinchi kirishga birinchisi tugamay turib boshlanishga imkon beradi — mavzu oʻz ustiga tushadi, bu fugada qanchalik kech sodir boʻlsa, kirishlar shunchalik zich yaqinlashadi.
Yonida nima bor
Ikki ovoz qanday birga yetaklanadi: Kontrapunkt. Ikki tovush orasidagi masofalar qanday ataladi: Intervallar. Gap qanday yopiladi: Kadensiyalar.
Nota belgilari · Musiqa atamalari
Buni Anotona siz uchun bajaradi
Notalarni suratga oling yoki kuyni chaling — Anotona tonallikni taniydi, notalarni yozadi va ularni istalgan boshqa tonallikka koʻchiradi. Bepul.
Anotonani koʻringBu sahifadagi har bir tovush hisoblab chiqarilgan, hech qayerdan koʻchirilmagan.