Фуга — тэма, якая ператвараецца і застаецца сабою
Шэсць ператварэнняў для слухання. Злева заўсёды тая самая тэма, справа яе ператварэнне — і экспазіцыя з двума ўступамі.
У фугі адна-адзіная тэма, і з яе вырастае ўвесь твор. Спачатку яна гучыць сама, потым яе падхоплівае наступны голас, пакуль першы ідзе далей — а дарогаю яе пераварочваюць, чытаюць з канца, расцягваюць і сціскаюць. Яна застаецца пазнавальнай, хоць наўрад ці які ўступ гучыць як папярэдні.
Нічога з гэтага не справа настрою, а справа разліку. Кожнае ператварэнне можна назваць лікам: адказ ляжыць на сем паўтонаў вышэй, абарот перакульвае кожны інтэрвал, рак чытае гукі з канца, павелічэнне падвойвае кожную працягласць. Менавіта таму на гэтай старонцы не сцвярджаецца нічога, што не было б пералічана з гучання.
Тут побач стаяць шэсць пар. Злева заўсёды тая самая тэма, справа ператварэнне. Абодва запісы можна паслухаць — у абароце адразу чуваць, што мелодыя захоўвае свой выгляд і ўсё ж ідзе ў другі бок.
Адказ
Другі голас прыносіць тую самую тэму, кожны гук на сем паўтонаў вышэй. Адлегласці паміж гукамі пры гэтым не мяняюцца — гэта і ёсць пробны камень: транспазіцыя, якая змяніла хоць адзін інтэрвал, транспазіцыяй не з'яўляецца. Чуваць тая самая мелодыя ў іншым месцы, і менавіта гэтым жыве пачатак кожнай фугі.
Абарот
Кожны інтэрвал ідзе ў другі бок: там, дзе тэма падымаецца на крок, абарот апускаецца на такі самы крок. Першы гук застаецца на месцы, усё астатняе складваецца вакол яго. Выгляд мелодыі пазнаецца, напрамак памяняўся — тут люстэрка ідзе паўтон за паўтонам, і таму ў запісе стаяць знакі, якіх тэма не мае.
Рак
Шэраг гукаў, прачытаны з канца да пачатку: апошні гук становіцца першым. Гэта ператварэнне чуваць найцяжэй, бо выгляд мяняецца цалкам, а кожны асобны гук застаецца тым самым. На паперы гэта відаць адразу, на слых патрэбны досвед.
Павелічэнне
Той самы шэраг гукаў, але кожная працягласць падвоеная: з васьмушак робяцца чвэрці, і тэме патрэбны два такты замест аднаго. У фузе павелічэнне найчасцей стаіць бліжэй да канца, калі тэма мае яшчэ раз прагучаць вялікай, пакуль астатнія галасы ідуць у ранейшым тэмпе.
Памяншэнне
Адваротны напрамак: кожная працягласць удвая карацейшая, з васьмушак робяцца шаснаццатыя. Тэма ідзе ўдвая хутчэй і змяшчаецца ў палову такта. Разам з павелічэннем гэта дае магчымасць пачуць тую самую тэму адразу ў дзвюх хуткасцях.
Стрэта
Другі ўступ не чакае, пакуль скончыцца першы, а прыходзіць ужо праз дзве васьмушкі. Тэма накладаецца сама на сябе — і вымяраецца гэта па часах уступу: пакуль адлегласць карацейшая за саму тэму, гэта стрэта. Пад канец фугі ўступы часта цясняцца ўсё бліжэй, і твор гэтым сцягваецца.
Экспазіцыя: тэма і адказ
Уверсе тэма пачынаецца сама. Тактам пазней унізе ўступае адказ, на актаву ніжэй за рэальную транспазіцыю — а верхні голас пры гэтым грае далей, замест таго каб змоўкнуць. Гэты процістаў і ёсць кантрапункт да тэмы: ён павінен пасаваць да адказу і не забіраць у яго ўвагі. Напрыканцы абодва галасы спыняюцца на тым самым гуку на адлегласці дзвюх актаў.
Што адбываецца з тэмай
Адказ — гэта другі голас: тая самая тэма, кожны гук на сем паўтонаў вышэй. Адлегласці паміж гукамі пры гэтым застаюцца тымі самымі, гук за гукам — гэта можна пералічыць у гучанні. Так выглядае рэальны адказ. Калі тэма пачынаецца скокам квінты, старыя майстры звужаюць яго да кварты, каб адказ застаўся ў танальнасці; тады яго завуць танальным. Тэма гэтай старонкі пачынаецца секундавым крокам і такой праўкі не патрабуе.
Абарот перакульвае кожны інтэрвал: крок угору становіцца такім самым крокам уніз. Першы гук застаецца там, дзе быў, усё астатняе складваецца вакол яго. Рак чытае шэраг гукаў з канца — апошні становіцца першым. Абодва ператварэнні мяняюць толькі вышыні, а не працягласці.
Павелічэнне і памяншэнне робяць наадварот: гукі застаюцца, а кожная працягласць падвойваецца або скарачаецца ўдвая. У павелічэнні тэма займае два такты замест аднаго. Стрэта ж дае другому ўступу пачацца раней, чым скончыцца першы — тэма накладаецца сама на сябе, і чым пазней гэта адбываецца ў фузе, тым шчыльней сыходзяцца ўступы.
Што стаіць побач
Як вядуць два галасы разам: Кантрапункт. Як завуцца адлегласці паміж двума гукамі: Інтэрвалы. Як завяршаецца пабудова: Кадэнцыі.
Нотныя знакі · Слоўнік нотнага пісьма
Гэта Anotona зробіць за вас
Сфатаграфуйце ноты або сыграйце мелодыю — Anotona распазнае танальнасць, запіша ноты і перанясе іх у любую іншую. Бясплатна.
Паглядзець AnotonaКожны гук на гэтай старонцы вылічаны, а не перапісаны.