Tabl bysedd trwmped — pob nodyn a’i afael

Sut i ddarllen y tabl

Un rhes yw un nodyn. Ar y chwith mae’n sefyll fel y’i hysgrifennir ar y copi, wrth ei ochr fel y mae’n swnio mewn gwirionedd, ac ar y dde y afael. Y tri chylch yw’r tair falf yn y drefn y gorwedd y bysedd; y gyntaf yw’r agosaf at y geg. Mae cylch llawn yn golygu wedi ei wasgu.

Y rhifau wrth eu hymyl yw’r byrfodd arferol. Mae «13» yn golygu’r falf gyntaf a’r drydedd, gyda’r ail yn aros i fyny. Gelwir nodyn heb falf yn agored, ac fe’i cyrhaeddir â’r wefus yn unig.

O ble daw’r gafaelion

Mae falf 1 yn gostwng dau hanner tôn, falf 2 un, falf 3 dri. Felly daw saith gris o fewn cyrraedd: agored, yna 2, yna 1, yna 1 a 2 gyda’i gilydd, yna 2 a 3, yna 1 a 3, ac yn olaf y tair. Dyna’n union y camau o sero i chwe hanner tôn, heb fwlch a’r un ohonynt ddwywaith.

Y seiniau naturiol sy’n rhoi’r mannau cychwyn. Nid ydynt ar bellter cyfartal: ymhell oddi wrth ei gilydd isod, yn dynnach fyth wrth godi. Dyna pam y mae angen y chwe gostyngiad i gyd ar y rhan isel, tra bod un neu ddwy falf uchod eisoes yn cau’r bwlch hyd y nodyn nesaf.

Mae manylyn ynghudd yn hyn: gellir cymryd tri hanner tôn mewn dwy ffordd, â’r drydedd falf ar ei phen ei hun neu â’r gyntaf a’r ail gyda’i gilydd. Yr arfer yw’r gyntaf a’r ail. Erys llithryn y drydedd wedyn yn rhydd i gywiro, oherwydd bod y cyfuniadau isel o’u natur ychydig yn uchel.

Pam fod gan rai nodau ddwy afael

Os yw nodyn yn gorwedd fel bod dwy sain naturiol yn ei gyrraedd, mae dwy afael. Mae’r naill yn cychwyn o’r sain naturiol is ac yn gofyn gostyngiad bach, a’r llall o’r un uwch ac yn gofyn mwy o falfiau.

Mae’r tabl yn rhoi’r arferol yn gyntaf. Ystyr arferol yw: o’r sain naturiol isaf bosibl, gan mai honno sy’n ateb fwyaf sicr. Nid ateb brys yw’r lleill ond offeryn — mewn darnau cyflym mae ail afael weithiau’n arbed y newid bysedd cyfan, ac yn yr uchelfannau mae tyndra gwefus mwy cyfforddus yn taro’n sicrach.

Pam mae’r trwmped yn swnio’n is nag y mae’n sefyll

Mae’r trwmped cyffredin yn B♭. Ystyr hynny yw: pan fydd y chwaraewr yn gafael yn y nodyn ysgrifenedig a ddysgodd gyntaf oll, yr hyn sy’n swnio mewn gwirionedd yw nodyn eilfed fwyaf yn is. Dyna pam y mae’r tabl cyfan yn sefyll ddwywaith — ar y chwith fel y mae ar y copi, wrth ei ochr yr hyn a ganai piano gydag ef.

Nid rhyfeddod un offeryn yw hyn ond y rheol i hanner y band pres. Mae sut y mae’r cyfan yn cydio a sut i drosi rhwng y ddwy golofn i’w gael yn Trawsgyweirio.

Beth sydd wrth ei ymyl

Gwerthoedd y nodau a’u hyd: Gwerthoedd nodau. Sut i ddarllen nodau o gwbl: Dysgu darllen cerddoriaeth.