Η φούγκα — ένα θέμα που μεταμορφώνεται και παραμένει ο εαυτός του
Έξι μεταμορφώσεις για ακρόαση. Αριστερά πάντα το ίδιο θέμα, δεξιά η μεταμόρφωσή του — και μια έκθεση με δύο εισόδους.
Η φούγκα έχει ένα μόνο θέμα, και από αυτό φυτρώνει ολόκληρο το κομμάτι. Εμφανίζεται πρώτα μόνο του, έπειτα το παραλαμβάνει η επόμενη φωνή ενώ η πρώτη συνεχίζει — και στον δρόμο το αναποδογυρίζουν, το διαβάζουν από το τέλος, το τεντώνουν και το συμπιέζουν. Παραμένει αναγνωρίσιμο, αν και σχεδόν καμία είσοδος δεν ακούγεται όπως η προηγούμενη.
Τίποτε από αυτά δεν είναι ζήτημα διάθεσης, αλλά υπολογισμού. Κάθε μεταμόρφωση μπορεί να δοθεί ως αριθμός: η απάντηση βρίσκεται επτά ημιτόνια ψηλότερα, η αναστροφή αναποδογυρίζει κάθε διάστημα, ο καρκίνος διαβάζει τους φθόγγους από το τέλος, η μεγέθυνση διπλασιάζει κάθε διάρκεια. Ακριβώς γι’ αυτό σε τούτη τη σελίδα δεν υποστηρίζεται τίποτε που δεν έχει μετρηθεί ξανά από τον ήχο.
Εδώ στέκονται έξι ζεύγη το ένα δίπλα στο άλλο. Αριστερά πάντα το ίδιο θέμα, δεξιά η μεταμόρφωση. Και οι δύο γραφές ακούγονται — στην αναστροφή ακούει κανείς αμέσως ότι η μελωδία κρατά τη μορφή της και ωστόσο πηγαίνει προς την άλλη κατεύθυνση.
Η απάντηση
Η δεύτερη φωνή φέρνει το ίδιο θέμα, κάθε φθόγγος επτά ημιτόνια ψηλότερα. Οι αποστάσεις ανάμεσα στους φθόγγους δεν αλλάζουν — αυτή είναι η λυδία λίθος: μια μεταφορά που αλλάζει έστω και ένα διάστημα δεν είναι μεταφορά. Ακούγεται η ίδια μελωδία σε άλλη θέση, και από αυτό ακριβώς ζει η αρχή κάθε φούγκας.
Η αναστροφή
Κάθε διάστημα πηγαίνει προς την άλλη κατεύθυνση: εκεί που το θέμα ανεβαίνει ένα βήμα, η αναστροφή κατεβαίνει το ίδιο βήμα. Ο πρώτος φθόγγος μένει στη θέση του, όλα τα άλλα διπλώνονται γύρω του. Η μορφή της μελωδίας παραμένει αναγνωρίσιμη, η κατεύθυνση έχει αλλάξει — εδώ ο καθρέφτης προχωρεί ημιτόνιο προς ημιτόνιο, και γι’ αυτό στην εικόνα στέκονται αλλοιώσεις που το θέμα δεν έχει.
Ο καρκίνος
Η σειρά των φθόγγων διαβασμένη από το τέλος προς την αρχή: ο τελευταίος γίνεται ο πρώτος. Είναι η μεταμόρφωση που ακούγεται πιο δύσκολα, επειδή η μορφή αλλάζει εντελώς ενώ κάθε μεμονωμένος φθόγγος μένει ο ίδιος. Στο χαρτί φαίνεται αμέσως· για το αυτί χρειάζεται εξάσκηση.
Η μεγέθυνση
Η ίδια σειρά φθόγγων, αλλά κάθε διάρκεια διπλασιασμένη: τα όγδοα γίνονται τέταρτα και το θέμα χρειάζεται δύο μέτρα αντί για ένα. Σε μια φούγκα η μεγέθυνση στέκεται συνήθως προς το τέλος, όταν το θέμα πρέπει να εμφανιστεί ακόμη μια φορά σε μεγάλο μέγεθος ενώ οι άλλες φωνές συνεχίζουν στο αρχικό τέμπο.
Η σμίκρυνση
Η αντίθετη κατεύθυνση: κάθε διάρκεια στο μισό, τα όγδοα γίνονται δέκατα έκτα. Το θέμα τρέχει διπλά γρήγορα και χωράει σε μισό μέτρο. Μαζί με τη μεγέθυνση αυτό δίνει τη δυνατότητα να ακουστεί το ίδιο θέμα σε δύο ταχύτητες ταυτόχρονα.
Η στρέτα
Η δεύτερη είσοδος δεν περιμένει να τελειώσει η πρώτη αλλά έρχεται εδώ ήδη μετά από δύο όγδοα. Το θέμα επικαλύπτεται με τον εαυτό του — και αυτό μετριέται στους χρόνους εισόδου: όσο η απόσταση είναι πιο κοντή από το θέμα, πρόκειται για στρέτα. Προς το τέλος μιας φούγκας οι είσοδοι συχνά στριμώχνονται όλο και πιο κοντά, και το κομμάτι μαζεύεται έτσι.
Η έκθεση: θέμα και απάντηση
Πάνω το θέμα αρχίζει μόνο του. Ένα μέτρο αργότερα μπαίνει κάτω η απάντηση, μια οκτάβα χαμηλότερα από την πραγματική μεταφορά — και η πάνω φωνή συνεχίζει να παίζει αντί να σωπάσει. Αυτό το αντίθεμα είναι η αντίστιξη στο θέμα: πρέπει να ταιριάζει στην απάντηση χωρίς να της παίρνει την προσοχή. Στο τέλος και οι δύο φωνές κάθονται στον ίδιο φθόγγο με απόσταση δύο οκτάβων.
Τι συμβαίνει στο θέμα
Η απάντηση είναι η δεύτερη φωνή: το ίδιο θέμα, κάθε φθόγγος επτά ημιτόνια ψηλότερα. Οι αποστάσεις ανάμεσα στους φθόγγους μένουν έτσι οι ίδιες, φθόγγο προς φθόγγο — αυτό μετριέται μέσα στον ήχο. Έτσι μοιάζει μια πραγματική απάντηση. Αν ένα θέμα ανοίγει με πήδημα πέμπτης, οι παλιοί δάσκαλοι το στενεύουν σε τετάρτη ώστε η απάντηση να μείνει στην τονικότητα· τότε λέγεται τονική. Το θέμα αυτής της σελίδας αρχίζει με βήμα δευτέρας και δεν χρειάζεται τέτοια προσαρμογή.
Η αναστροφή αναποδογυρίζει κάθε διάστημα: ένα βήμα προς τα πάνω γίνεται το ίδιο βήμα προς τα κάτω. Ο πρώτος φθόγγος μένει εκεί που ήταν, όλα τα άλλα διπλώνονται γύρω του. Ο καρκίνος διαβάζει τη σειρά των φθόγγων από το τέλος — ο τελευταίος γίνεται ο πρώτος. Και οι δύο μεταμορφώσεις αλλάζουν μόνο τα ύψη, όχι τις διάρκειες.
Η μεγέθυνση και η σμίκρυνση κάνουν το αντίθετο: οι φθόγγοι μένουν, κάθε διάρκεια διπλασιάζεται ή υποδιπλασιάζεται. Στη μεγέθυνση το θέμα πιάνει δύο μέτρα αντί για ένα. Η στρέτα τέλος αφήνει τη δεύτερη είσοδο να αρχίσει πριν τελειώσει η πρώτη — το θέμα επικαλύπτεται με τον εαυτό του, και όσο πιο αργά συμβαίνει αυτό σε μια φούγκα, τόσο πιο σφιχτά στριμώχνονται οι είσοδοι.
Τι στέκεται δίπλα
Πώς οδηγούνται δύο φωνές μαζί: Αντίστιξη. Πώς ονομάζονται οι αποστάσεις ανάμεσα σε δύο φθόγγους: Διαστήματα. Πώς κλείνει μια φράση: Πτώσεις.
Μουσικά σύμβολα · Λεξικό μουσικής
Η Anotona το κάνει για σένα
Φωτογράφισε τις νότες ή παίξε τη μελωδία — η Anotona βρίσκει την τονικότητα, γράφει τις νότες και τις μεταφέρει σε όποια άλλη θέλεις. Δωρεάν.
Δες την AnotonaΚάθε φθόγγος σε αυτή τη σελίδα είναι υπολογισμένος, όχι αντιγραμμένος.