બહુસ્વરતા — એક જ ધૂન, પાંચ ગૂંથણી
સાંભળવા માટે પાંચ ગૂંથણી. પાંચેયમાં ઉપર એ જ ધૂન ઊભી છે; તેને એકસ્વરતા, સમસ્વરતા કે બહુસ્વરતા બનાવે છે કેવળ નીચે રહેલું.
કેટલા સ્વર વાગે છે એ હજી કહેતું નથી કે રચના કેવી રીતે બાંધેલી છે. બે સ્વર એક જ રસ્તે જઈ શકે, એકબીજાને ઝીલી શકે, અથવા દરેક પોતાના રસ્તે જઈ શકે — અને એ તરત સંભળાય છે, એકેય પારિભાષિક શબ્દ જાણ્યા વગર.
એટલે જ આ પાના પર એ જ ધૂન પાંચ વાર ઊભી છે. પાંચેય ચિત્રોમાં તે સ્વરે સ્વરે એક જ છે, અવાજમાંથી ફરી ગણેલી. જે બદલાય છે તે હંમેશાં નીચે હોય છે: કશું જ નહીં, એ જ ચાલે ચાલતો બીજો સ્વર, ખેંચી રાખેલા બે સ્વરમેળ, સ્વતંત્ર સ્વર, અથવા એ જ ધૂન ફરી એક વાર સાદા રૂપમાં.
જૂનાં નામ એથી વિશેષ કશું વર્ણવતાં નથી. જે પાંચેય ચિત્રો એક પછી એક સાંભળે, તેને નામ પછી માત્ર શોધવા માટે જોઈએ.
એકસ્વરતા
એકલી ધૂન. કોઈ પણ ક્ષણે એકથી વધુ અવાજ વાગતો નથી — નામ આ એક જ વાત પર ટકેલું છે, બીજા કશા પર નહીં. તેને એક જણ ગાય કે સો જણ સાથે, કશો ફેર પડતો નથી; એ જ સમયે બીજી ઊંચાઈએ વાગતો અવાજ આવે ત્યારે જ લખાણ બહુસ્વરી બને છે.
સમસ્વરતા
બીજો સ્વર એ જ ચાલે ચાલે છે: દરેક પ્રવેશ બંને સ્વરોને લઈ જાય છે, કોઈ બીજાની રાહ જોતું નથી. કોરલ આમ જ લખાય છે, અને સ્વરમેળ ગાતું ગાયકવૃંદ આમ જ સંભળાય છે. ધૂન ઉપર સંભળાય છે કારણ કે તે ઊંચે છે, એટલા માટે નહીં કે તે જુદી રીતે ચાલે છે.
સંગત સાથેની ધૂન
ધૂનની નીચે ભાગ્યે જ બદલાતા સ્વરમેળ છે. તેથી થોડીક જગ્યાએ ચાર અવાજ એકસાથે વાગે છે, અને વચ્ચે માત્ર ધૂન રહે છે. ગિટાર કે પિયાનો સાથે ગવાતાં લગભગ દરેક ગીતનું લખાણ આ જ છે: એક સ્વર દોરે છે, બાકીના સુમેળ ઝીલે છે.
બહુસ્વરી ગૂંથણી
બીજો સ્વર મોડો શરૂ થાય છે અને પછી પોતાના રસ્તે જાય છે — બીજો તાલ, બીજી દિશા, પોતાનો અંત. બહુસ્વરીનો અર્થ આ જ છે: ઘણા અવાજ નહીં, પણ અનેક સ્વર, અને દરેક પાસે પોતાનું કહેવાનું છે. તેનું સૌથી કડક રૂપ ફ્યૂગ છે.
વિષમસ્વરતા
બંને સ્વર એ જ ધૂન વગાડે છે, નીચેનો વધુ સાદો — તે દર બીજો અવાજ લે છે અને બાકીના છોડી દે છે. તેથી ધૂનની નીચેનો દરેક અવાજ ઉપરના અવાજના એ જ નામવર્ગનો હોય છે, અને આ લખાણમાં એ જ કસોટી છે. જાપાન, ઇન્ડોનેશિયા અને અરબ સંગીતમાં આ જ સામાન્ય છે.
પાંચ ગૂંથણી એક નજરમાં
દરેક હરોળ એ કહે છે જે અવાજમાં ગણી શકાય: એકસાથે કેટલા અવાજ વાગે છે, અને ગૂંથણી શેનાથી ઓળખાય. આંકડા આ પાનાનાં ચિત્રોમાંથી માપીને લીધેલા છે, અંદાજેલા નથી.
| ગૂંથણી | એકસાથે અવાજ | શેનાથી ઓળખાય |
|---|---|---|
| એકસ્વરતા | 1 | ક્યારેય બે અવાજ એકસાથે નહીં |
| સમસ્વરતા | 2 | દરેક પ્રવેશ બંને સ્વરોને લઈ જાય છે |
| સંગત સાથેની ધૂન | 4 સુધી | સંગત માત્ર બે વાર વાગે છે |
| બહુસ્વરી ગૂંથણી | 2 | બીજો સ્વર મોડો શરૂ થાય છે |
| વિષમસ્વરતા | 2 | નીચે પણ ઉપરનો એ જ અવાજ વાગે છે |
ગૂંથણી વચ્ચે ભેદ શેનાથી
એકસ્વર લખાણમાં ક્યારેય એકથી વધુ અવાજ વાગતો નથી. એ જ એકસ્વરતા — સંગત વગરનું ગીત, ગ્રેગોરિયન ગાન, આખો વર્ગ ગાતો બાળગીત. સો ગાયકો સાથે ગાય તોય એકસ્વર જ રહે છે.
બે સ્વર એક જ તાલમાં ચાલે તો સ્વરમેળનું લખાણ જન્મે છે: દરેક પ્રવેશ બંને સ્વરોને સાથે લઈ જાય છે. એ જ સાંકડા અર્થમાં સમસ્વરતા, કોરલનું લખાણ. તેથી ઊલટું જો ધૂન ભાગ્યે જ બદલાતા સ્વરમેળ ઉપર વહે તો તેને સંગત સાથેની ધૂન કહે છે — ગિટાર કે પિયાનો સાથે ગવાતાં લગભગ દરેક ગીતનું લખાણ.
સ્વરો પોતપોતાના રસ્તે જાય, જુદી જુદી ક્ષણે દાખલ થાય અને દરેક પોતાનો તાલ સાચવે, તો એ લખાણ બહુસ્વરી છે. છેલ્લે વિષમસ્વરતા એ સ્થિતિ છે જેને યુરોપીય પાઠ્યપુસ્તકોએ લાંબો સમય નજરઅંદાજ કરી: બે સ્વર એ જ ધૂન વગાડે છે, એક બીજા કરતાં સાદો. જાપાન, ઇન્ડોનેશિયા અને અરબ જગતના સંગીતમાં આ જ સામાન્ય છે.
પાસે બીજું શું છે
બે સ્વરોને સાથે કેવી રીતે દોરવા: બે સ્વર. કોઈ વિષય સ્વરથી સ્વરે જાય તો શું થાય: ફ્યૂગ. બે અવાજ વચ્ચેનાં અંતરનાં નામ શું: અંતર.
આ કામ Anotona તમારા માટે કરી આપે છે
સ્વરલિપિનો ફોટો પાડો અથવા ધૂન વગાડો — Anotona સ્કેલ ઓળખે છે, સ્વરો લખે છે અને તેમને બીજા કોઈ પણ સ્કેલમાં લઈ જાય છે. મફત.
Anotona જુઓઆ પાનાનો દરેક સ્વર ગણીને કાઢેલો છે, ક્યાંયથી ઉતારેલો નથી.