બીમ રેખા — વાંચવાનું બદલે છે, ધ્વનિ નહીં
સાંભળવા માટે પાંચ જોડ। દરેક જોડમાં એ જ સ્વરો છે, ફક્ત બીજી રીતે લખેલા — અને બંને ધ્વનિમુદ્રણ સ્વરે સ્વરે સરખાં વાગે છે।
બે અષ્ટમાંશ સ્વરો સરખા વાગે છે, ભલે દરેક પોતાની ધજા ધરાવે કે બંને એક જ રેખા નીચે ઊભા હોય। બીમ રેખા વગાડનારને લંબાઈ, જોર કે સ્પર્શ વિશે કશું કહેતી નથી; વાંચનારને કહે છે કે શું સાથે છે। તેની કિંમત એમાં જ છે: એકસરખા સ્વરમાથાંની હરોળને એવા તાલમાપમાં બદલી નાખે છે જેને આંખ એક નજરે ગણી લે છે।
અહીં પાંચ જોડ બાજુબાજુમાં ઊભી છે, દરેક એક વાર આમ અને એક વાર તેમ લખેલી। બંને રૂપ સાંભળી શકાય છે અને કોઈ ફરક સંભળાતો નથી — શરૂઆત, લંબાઈ અને ઊંચાઈ સ્વરે સ્વરે એ જ છે। આખો ફરક ચિત્રમાં છે।
આ નાની વાત નથી। જે બીમ ખોટી મૂકે છે તે એવું તાલમાપ લખે છે જે વાગવા કરતાં જુદી રીતે ગણાય છે: છ અષ્ટમાંશ બબ્બેના જૂથમાં ત્રણ-ચારના તાલમાપ જેવા વંચાય છે, એ જ છ ત્રણ-ત્રણના જૂથમાં છ-આઠ જેવા। આનો નિર્ણય ધ્વનિ નથી કરતો, ચિત્ર કરે છે।
ધજા કે બીમ રેખા
આઠ અષ્ટમાંશ, દરેક પોતાની ધજા સાથે — ગણતરી સાચી, પણ વાંચવું થકવનારું। બાજુમાં એ જ આઠ બે રેખા નીચે। આથી એકે સ્વર બદલાતો નથી: બંને મુદ્રણ સ્વરે સ્વરે, શરૂઆતે શરૂઆતે સરખાં છે। બદલાય છે તે આંખને જોઈતો સમય। છાપેલી સ્વરલિપિમાં છૂટી ધજાઓ તેથી લગભગ ત્યાં જ હોય છે જ્યાં કોઈ સ્વર પોતાની માત્રા પર એકલો ઊભો હોય।
ચાર-ચારના તાલમાપમાં બીમ જૂથ
ફરી આઠ અષ્ટમાંશ, આ વખતે બંને ચિત્રોમાં બીમ કરેલા — એકમાં એક જ રેખા નીચે, બીજામાં બે નીચે। એ જ સંગીત છે અને બંને વંચાય છે; ફક્ત બીજું ચિત્ર બતાવે છે કે તાલમાપના અર્ધ ક્યાં પડે છે, અને પહેલું તેને ઢાંકે છે। ચાર-ચારમાં તેથી અર્ધા તાલમાપ પ્રમાણે જૂથ બને છે, અને જ્યાં ઝડપ હોય ત્યાં ચતુર્થાંશ પ્રમાણે। બીમ રેખા તાલમાપ વિશેની માહિતી છે, સ્વરો વિશેની નહીં।
છ-આઠમાં ત્રણ-ત્રણનાં બે જૂથ
6/8માં છ અષ્ટમાંશ। એક ચિત્રમાં તે બબ્બેનાં ત્રણ જૂથમાં ઊભા છે, બીજામાં ત્રણ-ત્રણનાં બે જૂથમાં। બંને ચિત્રોમાં સ્વરો એ જ છે અને મુદ્રણ સરખાં સંભળાય છે — પણ ગણતરી જુદી છે: 6/8માં બે માત્રા છે, દરેક ત્રણ અષ્ટમાંશની, અને એ ફક્ત બીજું ચિત્ર કહે છે। પહેલું ત્રણ-ચાર જેવું દેખાય છે અને તેમ જ વંચાય છે।
સોળમાંશ સ્વરોની બીજી રેખા
એક અષ્ટમાંશ અને બે સોળમાંશ, સળંગ બે વાર। એક ચિત્રમાં દરેક સ્વર પોતાની ધજા ધરાવે છે; બીજામાં એક અખંડ રેખા જૂથ ઉપરથી જાય છે અને તેની ઉપર બીજી, ટૂંકી — બરાબર એ બે સોળમાંશ જેટલી લાંબી। રેખાઓની સંખ્યા સ્વરમૂલ્ય કહે છે: એક રેખા અષ્ટમાંશ, બે રેખા સોળમાંશ, ત્રણ રેખા બત્રીસમાંશ। આ દરેક રેખા માટે અલગ લાગુ પડે છે, એક જ જૂથની અંદર પણ।
રેખા વિરામ ઉપરથી પસાર થાય છે
ગૂંથણીની વચ્ચે એક ટૂંકો વિરામ। પહેલા ચિત્રમાં તે જૂથ તોડે છે: પહેલો સ્વર પોતાની ધજા સાથે એકલો ઊભો રહે છે અને છેલ્લા બેને પોતાની રેખા મળે છે। બીજામાં રેખા વિરામ ઉપરથી પસાર થાય છે અને ચારેય જગ્યા જૂથ તરીકે વંચાતી રહે છે। ધ્વનિ બંનેમાં એ જ છે — વિરામ વિરામ જ રહે છે। પસંદ કરેલી લખાવટ નક્કી કરે છે કે ગૂંથણી એક આખી દેખાય કે બે ટુકડા।
જૂથબંધી શેને અનુસરે છે
નિયમ ટૂંકો છે: બીમ રેખા એક જ માત્રા પર પડતું હોય તેને ભેગું કરે છે। ચાર-ચારના તાલમાપમાં એ દર વખતે ચાર અષ્ટમાંશ હોય છે — તાલમાપના પહેલા અર્ધ માટે એક જૂથ અને બીજા માટે એક, જેથી વચ્ચેનું દેખાતું રહે। આઠેય પર એક જ રેખા ગણતરીમાં ખોટી ન હોત, પણ તે ઠીક એ જ જગ્યા ઢાંકી દે છે જ્યાંથી ગણાય છે।
છ-આઠના તાલમાપમાં એ જ નિયમ બીજું ચિત્ર આપે છે, કારણ કે આ તાલમાપ બે ત્રણમાં ગણાય છે, ત્રણ બેમાં નહીં। તેથી ત્યાં ત્રણ-ત્રણનાં બે જૂથ ઊભાં છે। એ જ છ અષ્ટમાંશને બબ્બે જોડો, તો આંખ માટે તમે ત્રણ-ચારનું તાલમાપ લખ્યું — વાંચનાર તેને ખોટું ગણે છે, ભલે દરેક સ્વર પોતાની જગ્યાએ હોય।
બે બારીકીઓ ઉમેરાય છે। રેખા નીચેના સોળમાંશ સ્વરોને બીજી, ટૂંકી રેખા મળે છે; તે પહેલીની ઉપર રહે છે અને ફક્ત એટલે સુધી જાય છે જેટલા એ સોળમાંશ સ્વરો પોતે। અને વિરામ જરૂરી નથી કે જૂથ તોડે: ઝડપી ગૂંથણીમાં રેખા તેના ઉપરથી પસાર થાય છે, જેથી જૂથ જૂથ તરીકે વંચાતું રહે।
બાજુમાં શું છે
સ્વરમૂલ્યો અને તેમની લંબાઈ: સ્વરોની અવધિ। કયું તાલમાપ કેવી રીતે ગણાય છે: તાલ ચિહ્નો।
આ કામ Anotona તમારા માટે કરી આપે છે
સ્વરલિપિનો ફોટો પાડો અથવા ધૂન વગાડો — Anotona સ્કેલ ઓળખે છે, સ્વરો લખે છે અને તેમને બીજા કોઈ પણ સ્કેલમાં લઈ જાય છે. મફત.
Anotona જુઓઆ પાનાનો દરેક સ્વર ગણીને કાઢેલો છે, ક્યાંયથી ઉતારેલો નથી.