Il-fuga — tema li tinbidel u xorta tibqa’ hi stess
Sitt tibdiliet biex tisma’. Fuq ix-xellug dejjem l-istess tema, fuq il-lemin it-tibdil tagħha — u espożizzjoni b’żewġ dħuliet.
Fuga għandha tema waħda biss, u minnha titnissel il-biċċa kollha. L-ewwel toħroġ waħidha, imbagħad il-vuċi li jmiss taqbadha waqt li l-ewwel waħda tkompli — u tul it-triq iddawwruha, jaqrawha mit-tarf, jiġbduha u jagħfsuha. Tibqa’ magħrufa, għalkemm bilkemm hemm dħul li jinstema’ bħal dak ta’ qablu.
Xejn minn dan mhu kwistjoni ta’ burdata imma ta’ għadd. Kull tibdil jista’ jingħad b’numru: it-tweġiba tinsab seba’ nofstonijiet ogħla, il-qlib idawwar kull intervall, il-granċ jaqra l-ħsejjes mit-tarf, it-tkabbir jirdoppja kull tul. Propju għalhekk f’din il-paġna ma jingħad xejn li ma ġiex mgħodd mill-ġdid mill-ħoss.
Hawn hemm sitt pari ħdejn xulxin. Fuq ix-xellug dejjem l-istess tema, fuq il-lemin it-tibdil. Iż-żewġ kitbiet jistgħu jinstemgħu — fil-qlib jinstema’ mill-ewwel li l-melodija żżomm is-sura tagħha u xorta tmur lejn in-naħa l-oħra.
It-tweġiba
It-tieni vuċi ġġib l-istess tema, kull ħoss seba’ nofstonijiet ogħla. Id-distanzi bejn il-ħsejjes ma jinbidlux — din hi l-ġebla tal-prova: traspożizzjoni li tbiddel imqar intervall wieħed mhix traspożizzjoni. Tinstema’ l-istess melodija f’post ieħor, u minn dan tgħix il-bidu ta’ kull fuga.
Il-qlib
Kull intervall imur lejn in-naħa l-oħra: fejn it-tema titla’ pass, il-qlib jinżel l-istess pass. L-ewwel ħoss jibqa’ f’postu, kull ma jifdal jintewa madwaru. Is-sura tal-melodija tibqa’ magħrufa, id-direzzjoni nbidlet — hawn il-mera timxi nofston wara nofston, u għalhekk fl-istampa hemm sinjali li t-tema ma għandhiex.
Il-granċ
Is-sensiela tal-ħsejjes moqrija mit-tarf lejn il-bidu: l-aħħar isir l-ewwel. Dan hu t-tibdil l-aktar diffiċli biex tinstema’, għax is-sura tinbidel għalkollox waqt li kull ħoss wieħed jibqa’ l-istess. Fuq il-karta jidher mill-ewwel; għall-widna hemm bżonn drawwa.
It-tkabbir
L-istess sensiela ta’ ħsejjes, imma kull tul irduppjat: it-tmienijiet isiru kwarti u t-tema jkollha bżonn żewġ battuti minflok waħda. F’fuga t-tkabbir jinsab l-aktar lejn it-tmiem, meta t-tema jkollha tidher darb’oħra fil-kbir waqt li l-vuċijiet l-oħra jkomplu fit-tempo oriġinali.
It-tiċkir
Id-direzzjoni l-oħra: kull tul bin-nofs, it-tmienijiet isiru sittax. It-tema tiġri d-doppju tal-ħeffa u tidħol f’nofs battuta. Flimkien mat-tkabbir dan jagħti ċ-ċans li l-istess tema tinstema’ f’żewġ ħeffiet f’daqqa.
L-istrett
It-tieni dħul ma jistenniex li l-ewwel wieħed jispiċċa imma jasal hawn diġà wara żewġ tmienijiet. It-tema tirkeb fuqha nfisha — u dan jitkejjel fuq il-ħinijiet tad-dħul: sakemm id-distanza tkun iqsar mit-tema, ikun strett. Lejn it-tmiem ta’ fuga d-dħuliet spiss jingħafsu dejjem eqreb, u l-biċċa hekk tinġabar.
L-espożizzjoni: tema u tweġiba
Fuq it-tema tibda waħidha. Battuta wara jidħol isfel it-tweġiba, ottava taħt it-traspożizzjoni reali — u l-vuċi ta’ fuq tkompli ddoqq minflok ma tiskot. Dak il-kontrosuġġett huwa l-kontrapunt tat-tema: irid joqgħod mat-tweġiba mingħajr ma jaħtaflha l-attenzjoni. Fl-aħħar iż-żewġ vuċijiet jistrieħu fuq l-istess ħoss b’żewġ ottavi bogħod minn xulxin.
X’jiġri mit-tema
It-tweġiba hija t-tieni vuċi: l-istess tema, kull ħoss seba’ nofstonijiet ogħla. Id-distanzi bejn il-ħsejjes jibqgħu l-istess, ħoss wara ħoss — dan jista’ jingħadd fil-ħoss. Hekk tidher tweġiba reali. Jekk tema tibda b’qabża ta’ ħamsa, l-imgħallmin tal-qedem idejquha għal erbgħa biex it-tweġiba tibqa’ fit-tonalità; imbagħad tissejjaħ tonali. It-tema ta’ din il-paġna tibda b’pass ta’ tnejn u m’għandhiex bżonn dak l-aġġustament.
Il-qlib idawwar kull intervall: pass ’il fuq isir l-istess pass ’l isfel. L-ewwel ħoss jibqa’ fejn kien, kull ma jifdal jintewa madwaru. Il-granċ jaqra s-sensiela tal-ħsejjes mit-tarf — l-aħħar ħoss isir l-ewwel wieħed. Iż-żewġ tibdiliet ibiddlu biss l-għoli, mhux it-tul.
It-tkabbir u t-tiċkir jagħmlu bil-maqlub: il-ħsejjes jibqgħu, kull tul jirdoppja jew jonqos bin-nofs. Fit-tkabbir it-tema tieħu żewġ battuti minflok waħda. L-istrett fl-aħħar iħalli t-tieni dħul jibda qabel ma l-ewwel wieħed ikun lest — it-tema tirkeb fuqha nfisha, u iktar ma dan jiġri tard f’fuga, iktar jingħafsu d-dħuliet flimkien.
X’hemm maġenbha
Kif jitmexxew żewġ vuċijiet flimkien: Kontrapunt. X’jissejħu d-distanzi bejn żewġ ħsejjes: Intervalli. Kif tingħalaq sentenza: Kadenzi.
Sinjali mużikali · Termini mużikali
Anotona tagħmilha għalik
Ħu ritratt tal-mużika jew daqq il-melodija — Anotona tagħraf iċ-ċavetta, tikteb in-noti u tressaqhom għal kwalunkwe ċavetta oħra. B'xejn.
Ara AnotonaKull nota f'din il-paġna hi kkalkulata, mhux ikkupjata.