Il-poliritmu — tlieta kontra tnejn u dak li joħroġ minnu
Ħames pari biex tismagħhom. Fuq ix-xellug iż-żewġ vuċijiet jaqsmu l-ħin l-istess, fuq il-lemin b’mod differenti — twal l-istess, maqsuma mod ieħor.
Tlieta kontra tnejn ifisser: l-istess biċċa ħin, maqsuma darba fi tlieta u darba f’żewġ partijiet indaqs. Iż-żewġ vuċijiet jibdew flimkien u jispiċċaw flimkien; bejniethom, l-ebda daħla ta’ waħda ma taqa’ fuq daħla tal-oħra. Hemm qiegħed il-ġibda kollha — żewġ modi ta’ għadd jimxu fl-istess ħin u ebda wieħed minnhom mhu żbaljat.
Hawn ħames pari qegħdin ħdejn xulxin. Fuq ix-xellug iż-żewġ vuċijiet jaqsmu l-istess, hekk li kull daħla tiltaqa’ ma’ daħla; fuq il-lemin jaqsmu b’mod differenti. Iż-żewġ verżjonijiet jistgħu jinstemgħu, u d-differenza tinstema’ mill-ewwel: fuq ix-xellug polz wieħed biss, fuq il-lemin tnejn li jiċċaqilqu wieħed kontra l-ieħor.
Dak li jaħbat flimkien jista’ jiġi kkalkulat. Żewġ qasmiet jiltaqgħu fiċ-ċiklu daqs kemm jindika l-akbar qassam komuni tagħhom: fi tlieta kontra tnejn eżattament darba, fil-bidu. Għalhekk lanqas l-aħħar par mhuwa wieħed — l-erbgħa u t-tnejn għandhom il-qassam tnejn u jiltaqgħu darbtejn.
Tlieta kontra tnejn
Il-każ bażiku li minnu joħorġu l-oħrajn kollha. Il-vuċi ta’ fuq taqsam il-battuta fi tliet partijiet indaqs, dik t’isfel fi tnejn. Fuq ix-xellug it-tnejn jaqsmu fi tnejn u kull daħla tiltaqa’ ma’ daħla. Fuq il-lemin jinfirdu wara l-bidu komuni u jerġgħu jiltaqgħu biss fl-aħħar. Min irid jipprattikah jgħid b’leħen għoli frażi qasira ta’ tifkira u jqassam is-sillabi tagħha bejn iż-żewġ idejn.
Erbgħa kontra tlieta
Erbgħa kontra tlieta jgħaddu mingħajr grupp irregolari, għax il-qsim joħroġ f’battuta ta’ tliet kwarti: erba’ tmienijiet bil-punt jimlew eżattament tliet kwarti. Fuq ix-xellug hemm tliet kwarti kontra tlieta, fuq il-lemin erbgħa kontra tlieta. Il-vuċi ta’ fuq timxi mela ftit aktar bil-mod mit-tmienijiet u ftit aktar malajr mill-kwarti — u ma terġax tiltaqa’ ma’ dik t’isfel fil-battuta kollha.
Tlieta kontra erbgħa
L-istess proporzjon min-naħa l-oħra: issa l-vuċi ta’ fuq taqsam fi tlieta u dik t’isfel f’erbgħa. Dak li jinstema’ hu ħaġa oħra, għalkemm in-numri huma l-istess — hawn il-qsim fi tlieta jġorru l-vuċi aktar kajmana, u dan jaqleb l-impressjoni. Għalhekk fil-paġna hemm iż-żewġ direzzjonijiet u mhux waħda biss.
Ħamsa kontra erbgħa
Ħamsa kontra erbgħa hu l-iktar magħluq mill-erba’ każi: il-vuċijiet huma mbiegħda biss b’wieħed minn ħamsa tal-qsim u jiżolqu wieħed ħdejn l-ieħor b’mod li jinstema’. Miktuba, il-vuċi ta’ fuq hi kwintina fuq il-battuta kollha. Anki hawn tgħodd ir-regola: il-ħamsa u l-erbgħa m’għandhomx qassam komuni, mela jaħbat biss il-bidu.
Erbgħa kontra tnejn — mhux poliritmu
Dan il-par hu l-eżempju kuntrarju u mhux poliritmu: l-erbgħa u t-tnejn għandhom il-qassam komuni tnejn, u għalhekk kull tieni daħla tal-vuċi mgħaġġla taqa’ fuq daħla tal-kajmana. Ma jinstemgħux żewġ modi ta’ għadd, imma wieħed b’qsim ieħor. Id-differenza mhijiex kwistjoni ta’ gost imma numru — u sewwasew minnu jingħaraf il-każ.
Meta jagħtu żewġ qasmiet poliritmu
Il-poliritmu ma jitwelidx sempliċement għax vuċi timxi aktar malajr mill-oħra. It-tmienijiet kontra l-kwarti huma biss qsim ieħor: kull tieni daħla tal-vuċi mgħaġġla taqa’ fuq daħla tal-kajmana, u min jisma’ xorta jisma’ polz wieħed. Dak li jiddeċiedi hu jekk iż-żewġ numri tal-qsim għandhomx qassam komuni.
Jekk m’għandhom l-ebda wieħed — jiġifieri jekk huma primi bejniethom — iż-żewġ vuċijiet jiltaqgħu fiċ-ċiklu kollu darba biss, fil-bidu komuni. Dan hu l-poliritmu: tlieta kontra tnejn, erbgħa kontra tlieta, ħamsa kontra erbgħa. Jekk għandhom qassam komuni, jiltaqgħu eżattament daqs kemm jindika dak il-qassam, u l-impressjoni tibqa’ dik ta’ qsim ieħor.
Jinkiteb b’żewġ modi. Jekk il-qsim joħroġ fil-battuta, biżżejjed il-valuri tas-soltu — erbgħa kontra tlieta f’battuta ta’ tliet kwarti huma erba’ tmienijiet bil-punt. Jekk ma joħroġx, jinħoloq grupp irregolari b’parentesi u numru fuqu: tlieta kontra tnejn f’battuta ta’ żewġ kwarti hu terzina ta’ kwarti.
X’hemm ħdejh
Liema battuta tingħadd kif: Sinjali tal-ħin. Kif jinkiteb u jingħadd grupp irregolari: Gruppi irregolari. X’jiġri meta vuċi waħda biss tibda ħdejn il-ħabta: Sinkope.
Sinjali mużikali · Termini mużikali
Anotona tagħmilha għalik
Ħu ritratt tal-mużika jew daqq il-melodija — Anotona tagħraf iċ-ċavetta, tikteb in-noti u tressaqhom għal kwalunkwe ċavetta oħra. B'xejn.
Ara AnotonaKull nota f'din il-paġna hi kkalkulata, mhux ikkupjata.