isiZulu

Izimpawu zamanothi

Amazwi amabili — akhala ndawonye futhi aseculeka ngamunye

Amapheya amahlanu okulalela. Kwesokunxele ukubhala okungenziwa kanjalo, kwesokudla okulungile — nengoma ephelele emigqeni eyishumi nanye.

Amazwi amabili asebenza ndawonye kusho: amazwi amabili ahamba ngasikhathi sinye, futhi ngalinye lawo liyingoma ngokwalo. Lokhu kungaphezu kokukhala kahle ndawonye — ukuphelezela okulandela ngokulalela ngesikhala sesithathu akunasici kodwa akulona izwi lesibili. Ubuciko busekutholeni kokubili ngasikhathi sinye: umsindo ohlangene othwalayo, nemigqa emibili engaculwa ngayinye.

Imfundiso ihlelwe ngezinhlobo; lapha kumi eyokuqala, inothi elibhekene nenothi. Womabili amazwi anamaxabiso esikhathi afanayo, ngakho ukuhlangana ngakunye kuyisinqumo ngokwako. Yilokho okwenza uhlobo lokuqala lube yitshe lokuhlola: azikho izinothi zokudlula ezingafihla umsindo omubi ngemuva kwazo.

Lapha kumi amapheya amahlanu eduze kwawo. Kwesokunxele ukubhala okukhulunywa ngakho, kwesokudla isiqalo esifanayo sibhalwe ngemithetho. Zombili izimo zingalalelwa, futhi umehluko cishe uhlala ukhona ngokushesha: ezinhambweni ezifanayo amazwi ancibilikela kube linye, esiphethweni ukugcina kuhlala kuvuliwe.

Izikhala zesihlanu ezifanayo

Izikhala ezintathu zesihlanu zilandelana, womabili amazwi ekhuphuka: leli yiphutha elidume kakhulu ekubhaleni kwamazwi amabili. Isikhala sesihlanu sizwana ngokuphelele, futhi ezimbili eduze kwazo zenza amazwi ancibilikele kube linye — kuzwakala ingoma eyodwa enombala, hhayi imigqa emibili. Kwesokudla izwi eliphansi lifana, eliphezulu lihamba ngokuphikisa, futhi ngokushesha kuba ngamazwi amabili futhi.

Hhayi kanje · Izikhala ezintathu zesihlanu zilandelana, womabili amazwi ekhuphuka
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Esesihlanu, esesithathu, esesithathu: izwi eliphezulu lihamba ngokuphikisa
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Ama-oktava afanayo

Kuyafana ngama-oktava, kuze kucace nakakhulu: izwi eliphezulu liphinda eliphansi kabili futhi liyeka ukuba yizwi ngokwalo. Olalelayo uyabona ukuthi umuzwa cishe awuhlukile engomeni eyodwa. Kwesokudla izwi eliphezulu lisuka ku-oktava lidlule esikhaleni sesithupha liye kwesesithathu, futhi ukuphinda kuba yizwi eliphikisayo.

Hhayi kanje · Ama-oktava amathathu alandelana, amazwi ahamba ngokufanayo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

I-oktava, esesithupha, esesithathu — amazwi ayahlukana
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Ukungezwani esigqishini

Ohlobweni lokuqala kuwo wonke amagqisha kumi isikhala esizwanayo. Kwesokunxele kukhona isikhala sesine nezikhala ezimbili zesikhombisa — imisindo ebiyoludinga ukulungiswa nokuxazululwa ekubhaleni kwamazwi amabili, kodwa lapha imi nje. Kwesokudla kuza esesithathu, esesithathu nesesihlanu. Isikhala sesine yisona esiphikiswa kakhulu: phakathi kwamazwi amabili aphezulu siyasebenza, ngaphezu komsindo ophansi kakhulu asisebenzi.

Hhayi kanje · Esesine, esesikhombisa, esesikhombisa — awukho umsindo kulokhu othwalayo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Esesithathu, esesithathu, esesihlanu — konke kuyazwana
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Isiphetho ekugcineni

Ekugcineni izwi eliphezulu lithwala inothi eliholayo: ukuhlangana kokugcina kwesibili yisikhala esikhulu sesithupha esivulekela ku-oktava. Kwesokunxele inothi eliholayo alikho futhi isikhala sesithupha sihlala sincane — ingoma iphela ku-oktava kodwa ayifiki ngempela. Kokubili kuvumelekile futhi kuzwakala ngokwehlukene; imfundiso endala ifuna isikhala esikhulu sesithupha ekugcineni.

Kuvumelekile · Isikhala esincane sesithupha ngaphambi kwe-oktava: ukugcina kuhlala kuvuliwe
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Isikhala esikhulu sesithupha ngenothi eliholayo kuya ku-oktava
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Uketshezi lwezikhala zesithathu

Uketshezi lolu luvumelekile ngokusobala, futhi yingakho lumi lapha: akuwona wonke umsogeo ofanayo owenqatshelwe. Izikhala zesithathu nezesithupha zingalandelana noma zingaki. Kodwa amazwi ahlala eboshelwe komunye nomunye — enza ukunyakaza okufanayo, futhi indlebe izwa ingoma eyodwa enokuphelezela. Kwesokudla ukunyakaza okukodwa okuphikisayo kwanele, futhi ukuphelezela kuba yizwi.

Kuvumelekile · Izikhala zesithathu kuphela ngakolunye uhlangothi olufanayo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Esesithathu, esesihlanu, esesithathu — nokunyakaza okukodwa okuphikisayo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Ingoma ephelele emigqeni eyishumi nanye

Ngezansi kulele i-cantus firmus, okuyingoma enikeziwe; ngaphezu kwayo kuhamba izwi eliphikisayo. Ukuhlangana ngakunye kuyisikhala esizwanayo, asikho isikhala esiphelele esiphindwayo ngokufanayo, futhi ukugcina kudlula esikhaleni esikhulu sesithupha kuya ku-oktava. Ukunyakaza okuphikisayo nokufanayo kuyashintshana — izwi eliphikisayo alilandeli izwi eliphansi ndawo ngaphezu kwezinyathelo ezimbili.

Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Imithetho emine yohlobo lokuqala

Kukhala ndawonye izikhala ezizwanayo kuphela: isikhala sokuqala, sesithathu, sesihlanu, sesithupha, sesishiyagalombili nezandiso zazo eziya ku-oktava elandelayo. Isikhala sesine asikho phakathi kwazo ekubhaleni kwamazwi amabili — ngaphezu komsindo ophansi kakhulu sibalwa njengesingezwani. Lokhu akuyona indaba yokunambitha kodwa yisinqumo imfundiso yonke emi kuso.

Izikhala ezimbili eziphelele ezizwanayo zohlobo olufanayo zilandelana ziyenqatshelwe uma womabili amazwi ehamba ngakolunye uhlangothi olufanayo: izikhala zesihlanu ezifanayo nama-oktava afanayo. Isizathu siyezwakala futhi akusona nje umyalelo — amazwi ayancibilika ndawonye, kusuka kwamabili kusale elilodwa. Ezikhaleni zesithathu nezesithupha kuvumelekile ukuhamba ngokufanayo, kodwa amazwi ahlala eboshelwe komunye nomunye.

Ukugcina kudlula esiphethweni: ukuhlangana kokugcina kwesibili yisikhala esikhulu sesithupha, okokugcina yi-oktava, futhi izwi eliphezulu likhuphukela lapho ngenothi eliholayo. Imithetho ngalesi simo imi kuJohann Joseph Fux, Gradus ad Parnassum, 1725 — kusukela lapho iyindaba yesikole, futhi kuleli khasi ayishiwo kodwa ibalwa kabusha kusukela emsindweni.

Okumi eceleni

Ukuthi amabanga phakathi kwemisindo emibili abizwa kanjani: Izikhala. Ukuthi ingoma iphela kanjani: Amakhadenza. Ukuthi ingoma enjalo isemodini yiphi: Amamodi.

Izimpawu zamanothi · Amagama omculo

I-Anotona ikwenzela lokhu

Thatha isithombe samanothi noma udlale umculo — i-Anotona ibona isihluthulelo, ibhale amanothi, futhi iwadlulisele kunoma yisiphi esinye. Mahhala.

Bheka i-Anotona

Inothi ngalinye kuleli khasi libaliwe, alikopishwanga.