La fugo — temo, kiu transformiĝas kaj tamen restas si mem
Ses transformoj por aŭskulti. Maldekstre ĉiam la sama temo, dekstre ĝia transformo — kaj ekspozicio kun du eniroj.
Fugo havas unu solan temon, kaj el ĝi kreskas la tuta peco. Ĝi aperas unue sola, poste transprenas ĝin la sekva voĉo dum la unua iras plu — kaj survoje oni renversas ĝin, legas ĝin de malantaŭe, streĉas kaj premas ĝin. Ĝi restas rekonebla, kvankam apenaŭ iu eniro sonas kiel la antaŭa.
Nenio el tio estas afero de humoro, sed de kalkulo. Ĉiun transformon oni povas diri per nombro: la respondo kuŝas sep duontonojn pli alte, la inversio renversas ĉiun intervalon, la kankro legas la sonojn de malantaŭe, la pligrandigo duobligas ĉiun daŭron. Ĝuste tial sur ĉi tiu paĝo oni asertas nenion, kio ne estis rekalkulita el la sono.
Ĉi tie staras ses paroj unu apud la alia. Maldekstre ĉiam la sama temo, dekstre la transformo. Ambaŭ skribojn oni povas aŭskulti — ĉe la inversio oni tuj aŭdas, ke la melodio konservas sian formon kaj tamen iras al la alia flanko.
La respondo
La dua voĉo alportas la saman temon, ĉiu sono sep duontonojn pli alte. La distancoj inter la sonoj tiam ne ŝanĝiĝas — tio estas la provŝtono: transponado, kiu ŝanĝas eĉ unu intervalon, ne estas transponado. Oni aŭdas la saman melodion en alia loko, kaj ĝuste el tio vivas la komenco de ĉiu fugo.
La inversio
Ĉiu intervalo iras al la alia flanko: kie la temo supreniras je paŝo, tie la inversio malsupreniras je la sama paŝo. La unua sono restas surloke, ĉio alia faldiĝas ĉirkaŭ ĝi. La formo de la melodio restas rekonebla, la direkto estas interŝanĝita — ĉi tie la spegulo iras duontonon post duontono, kaj tial en la bildo staras signoj, kiujn la temo ne havas.
La kankro
La sonvico legita de la fino al la komenco: la lasta fariĝas la unua. Tio estas la transformo plej malfacile aŭdebla, ĉar la formo ŝanĝiĝas tute, dum ĉiu unuopa sono restas la sama. Sur papero oni vidas ĝin tuj; por la orelo necesas ekzerco.
La pligrandigo
La sama sonvico, sed ĉiu daŭro duobligita: la okonoj fariĝas kvaronoj kaj la temo bezonas du taktojn anstataŭ unu. En fugo la pligrandigo staras plejofte al la fino, kiam la temo devas aperi ankoraŭ unufoje grande dum la aliaj voĉoj daŭrigas en la origina rapideco.
La malpligrandigo
La kontraŭa direkto: ĉiu daŭro duonigita, la okonoj fariĝas dekseponoj. La temo kuras duoble pli rapide kaj trovas lokon en duona takto. Kune kun la pligrandigo tio donas la eblon aŭdi la saman temon en du rapidecoj samtempe.
La streto
La dua eniro ne atendas ĝis la unua finiĝas, sed venas ĉi tie jam post du okonoj. La temo surmetiĝas sur si mem — kaj tion oni mezuras laŭ la enirtempoj: dum la distanco estas pli mallonga ol la temo, temas pri streto. Al la fino de fugo la eniroj ofte premiĝas ĉiam pli dense, kaj la peco tiel kuntiriĝas.
La ekspozicio: temo kaj respondo
Supre la temo komenciĝas sola. Unu takton poste eniras malsupre la respondo, unu oktavon sub la reala transponado — kaj la supra voĉo ludas plu anstataŭ silenti. Tiu kontraŭtemo estas la kontrapunkto al la temo: ĝi devas konveni al la respondo sen forpreni de ĝi la atenton. Fine ambaŭ voĉoj ripozas sur la sama sono je distanco de du oktavoj.
Kio okazas al la temo
La respondo estas la dua voĉo: la sama temo, ĉiu sono sep duontonojn pli alte. La distancoj inter la sonoj restas tiam la samaj, sono post sono — tion oni povas kalkuli en la sono. Tia aspektas reala respondo. Se temo komenciĝas per kvinta salto, la malnovaj majstroj mallarĝigas ĝin al kvarto por ke la respondo restu en la tonalo; tiam oni nomas ĝin tonala. La temo de ĉi tiu paĝo komenciĝas per sekunda paŝo kaj ne bezonas tian alĝustigon.
La inversio renversas ĉiun intervalon: paŝo supren fariĝas la sama paŝo malsupren. La unua sono restas tie, kie ĝi estis, ĉio alia faldiĝas ĉirkaŭ ĝi. La kankro legas la sonvicon de la fino — la lasta sono fariĝas la unua. Ambaŭ transformoj ŝanĝas nur la altojn, ne la daŭrojn.
Pligrandigo kaj malpligrandigo faras la malon: la sonoj restas, ĉiu daŭro duobliĝas aŭ duoniĝas. En la pligrandigo la temo okupas du taktojn anstataŭ unu. La streto fine lasas la duan eniron komenciĝi antaŭ ol la unua finiĝis — la temo surmetiĝas sur si mem, kaj ju pli malfrue tio okazas en fugo, des pli dense la eniroj kunŝoviĝas.
Kio staras apude
Kiel du voĉoj estas kondukataj kune: Kontrapunkto. Kiel nomiĝas la distancoj inter du sonoj: Intervaloj. Kiel frazo fermiĝas: Kadencoj.
Muzikaj signoj · Muzika vortaro
Anotona faras tion por vi
Fotu la partituron aŭ ludu la melodion — Anotona rekonas la tonalon, skribas la notojn kaj transportas ilin al iu ajn alia. Senpage.
Rigardu AnotonaĈiu noto sur ĉi tiu paĝo estas kalkulita, ne kopiita.