Muzikaj formoj — kiel verko estas konstruita
Ses manieroj konstrui sur unu melodio: kio ripetiĝas, kio revenas, kio revenas ŝanĝita — kaj kio staras en alia tonalo.
Verko estas pli ol vico da sonoj. Ĝi havas konstruon: io revenas, io staras inter la revenoj, io revenas ŝanĝita. Tiun konstruon oni nomas formo, kaj ĝi estas la kialo, ke trimineta verko ne sonas kiel tri minutoj da hazardo.
Sur ĉi tiu paĝo la sama simpla melodio staras ses fojojn, kaj ĉiufoje ĝi estas alie konstruita. Tio, kio ŝanĝiĝas, kuŝas ne en la sonoj sed en ilia aranĝo — kaj ĝuste tion oni povas kalkuli.
La bildoj estas vere gravuritaj kaj mezuritaj: la literoj super la partoj, la duoblaj taktostrekoj inter ili kaj la sonvico de ĉiu parto troviĝas en la bildo kaj en la sono, kaj ambaŭ lasas sin meti unu kontraŭ la alia.
La ostinato
Malsupre kuras mallonga ŝablono, kaj ĝi kuras ĉiam same. Supre la melodio libere moviĝas plu. La ŝablono ne ŝanĝiĝas, ĝi nur ĉesas — kaj dum ĝi kuras, ĝi portas ĉion, kio kuŝas supre. Kiu konas la basajn figurojn el popularaj kantoj, konas la ostinaton.
La kanono
La sama melodio dufoje, sed ne samtempe: la dua voĉo komenciĝas pli malfrue kaj kantas poste sonon post sono la samon. Tion, kio tiam sonas kune, neniu elpensis aparte — ĝi estiĝas el tio, ke unu sola melodio akompanas sin mem.
La kanta formo
Tri partoj, kaj la unua revenas ĉe la fino neŝanĝita. Inter ili staras io alia, por ke la reveno entute aŭdiĝu kiel reveno. La plej simpla konstruo, kiu sonas kiel tuto, kaj tial la plej ofta el ĉiuj.
La rondo
La sama parto revenas plurfoje, kaj inter ĝiaj aperoj staras ĉiufoje io nova. Tio, kio revenas, tenas la verkon kune; tio, kio estas intere, tenas ĝin en movo. Ju pli ofte venas la revenanta parto, des pli la aŭskultanto jam atendas ĝin.
Temo kaj variacio
La temo staras komence tute simple. Poste ĝi revenas — ornamita, ĉirkaŭludita, solvita en pli malgrandajn valorojn. La apogaj punktoj restas la samaj, alie ĝi ne plu estus la temo; ĉio inter ili estas nova. Tial la dua parto nomiĝas A kun signo.
La sonata formo
Du temoj, kaj komence ili staras en malsamaj tonaloj: la unua en la baza tonalo, la dua pli alte. Meze oni laboras kun ambaŭ. Ĉe la fino ambaŭ revenas, kaj nun ankaŭ la dua staras en la baza tonalo — tiu egaligo estas la tuta senco de la formo.
La ses formoj per unu rigardo
Ĉiu linio nomas la konstruon kaj tion, per kio oni rekonas ĝin en la bildo. La literaj vicoj staras ĝuste tiel super la bildoj de ĉi tiu paĝo; ili estas kalkulitaj kaj ne taksitaj.
| Formo | Konstruo | Per kio oni rekonas |
|---|---|---|
| La ostinato | unu ŝablono, kuranta traen | La suba voĉo ludas trifoje la saman sonvicon |
| La kanono | unu melodio, dufoje, delokita | La dua voĉo ripetas la unuan du batojn pli malfrue |
| La kanta formo | A B A | La unua kaj la tria parto sonas sonon post sono same |
| La rondo | A B A C A | La sama parto sonas trifoje, neŝanĝita |
| Temo kaj variacio | A A′ | Ĉiu kvara sono de la variacio estas sono de la temo |
| La sonata formo | A B C A B | La dua temo sonas unue pli alte kaj ĉe la fino en la baza tonalo |
Kiel oni legas formon
La partoj ricevas literojn: la unua nomiĝas A, la sekva malsama B, la posta malsama C. Kiam parto revenas, ĝi rericevas sian malnovan literon — tial la kanta formo legiĝas kiel A B A kaj la rondo kiel A B A C A. Se ĝi revenas ŝanĝita, ĝi ricevas plian signon.
En la notskribo duobla taktostreko disigas la partojn, kaj ĉe la fino staras dika fina streko. Nek unu nek la alia estas ornamo: la duobla streko diras, ke ĉi tie komenciĝas io nova, sen ke la muziko haltu.
Du el la ses formoj portas neniujn literojn, ĉar ili ne havas partojn. En la ostinato la sama ŝablono kuras neŝanĝita dum supre moviĝas io alia; en la kanono la dua voĉo kantas la saman melodion, nur pli malfrue. Ilia konstruo staras unu super la alia anstataŭ unu post la alia.
Kio staras apude
Kiel la linioj fariĝas sonoj: Lerni legi notojn. La plej severa el ĉiuj formoj, kun ses transformoj de unu temo: Fugo. Kiel oni kalkulas takton, antaŭ ol kalkuli tutajn partojn: Taktmezuroj.
Muzikaj signoj · Muzika vortaro
Anotona faras tion por vi
Fotu la partituron aŭ ludu la melodion — Anotona rekonas la tonalon, skribas la notojn kaj transportas ilin al iu ajn alia. Senpage.
Rigardu AnotonaĈiu noto sur ĉi tiu paĝo estas kalkulita, ne kopiita.