Fingrotabelo de trumpeto — ĉiu sono kun sia preno
Ĉiuj sonoj de la B♭-trumpeto de Fa♯3 ĝis Do6 kun valva preno, skribitaj kaj sonantaj. Kaj kial kelkaj sonoj havas duan prenon.
Trumpeto havas tri valvojn, kaj per ili ludiĝas ĉiu sono. Por tuta instrumento tio ŝajnas tre malmulte, kaj ĝuste tie kuŝas la ruzo: la valvoj ne kreas la sonojn, sed malaltigas ilin. La sonon mem faras la lipo — laŭ la streĉo respondas alia natura sono, kaj la vico de tiuj naturaj sonoj jam kuŝas en la tubo.
Kion faras la valvoj, tio enhaveblas en unu frazo: la unua malaltigas je du duontonoj, la dua je unu, la tria je tri. Kiu premas du, malaltigas je la sumo; kiu premas ĉiujn tri, malaltigas je ses. Pli ol ses duontonoj neniam necesas, ĉar tiam la sekva natura sono sube jam estas atingita.
El tio sekvas la tuta tabelo. Ĝi staras sube komplete kaj ne estas kopiita sed kalkulita — ĉiu preno estas tiu, kiu el la plej proksima natura sono supre faras la serĉatan sonon.
Kiel legi la tabelon
Unu linio estas unu sono. Maldekstre ĝi staras kiel skribite en la notoj, apude kiel ĝi vere sonas, kaj dekstre la preno. La tri cirkloj estas la tri valvoj en la ordo, en kiu kuŝas la fingroj; la unua plej proksimas al la buŝpeco. Plenigita cirklo signifas premita.
La ciferoj apude estas la kutima mallongigo. «13» signifas unuan kaj trian valvon, dum la dua restas supre. Sono sen valvo nomiĝas malfermita kaj trafiĝas per la lipo sola.
| Skribite | Sonas | Preno |
|---|---|---|
| Fa♯3 | Mi3 | 123 |
| Sol3 | Fa3 | 13 |
| Sol♯3 | Fa♯3 | 23 |
| La3 | Sol3 | 12 |
| La♯3 | Sol♯3 | 1 |
| Si3 | La3 | 2 |
| Do4 | La♯3 | malfermita |
| Do♯4 | Si3 | 123 |
| Re4 | Do4 | 13 |
| Re♯4 | Do♯4 | 23 |
| Mi4 | Re4 | 12 |
| Fa4 | Re♯4 | 1 |
| Fa♯4 | Mi4 | 2 123 |
| Sol4 | Fa4 | malfermita 13 |
| Sol♯4 | Fa♯4 | 23 |
| La4 | Sol4 | 12 |
| La♯4 | Sol♯4 | 1 123 |
| Si4 | La4 | 2 13 |
| Do5 | La♯4 | malfermita 23 |
| Do♯5 | Si4 | 12 123 |
| Re5 | Do5 | 1 13 |
| Re♯5 | Do♯5 | 2 23 |
| Mi5 | Re5 | malfermita 12 123 |
| Fa5 | Re♯5 | 1 13 |
| Fa♯5 | Mi5 | 2 23 123 |
| Sol5 | Fa5 | malfermita 12 13 |
| Sol♯5 | Fa♯5 | 1 23 |
| La5 | Sol5 | 2 12 |
| La♯5 | Sol♯5 | malfermita 1 |
| Si5 | La5 | 2 |
| Do6 | La♯5 | malfermita |
De kie venas la prenoj
Valvo 1 malaltigas je du duontonoj, valvo 2 je unu, valvo 3 je tri. Tiel atingeblas sep ŝtupoj: malfermita, poste 2, poste 1, poste 1 kaj 2 kune, poste 2 kaj 3, poste 1 kaj 3, kaj fine ĉiuj tri. Tio estas ĝuste la paŝoj de nul ĝis ses duontonoj, sen breĉo kaj neniu dufoje.
La elirpunktojn donas la naturaj sonoj. Ili ne kuŝas egaldistance: sube malproksime unu de la alia, supren ĉiam pli dense. Tial la malalta registro bezonas ĉiujn ses malaltigojn, dum supre unu aŭ du valvoj jam fermas la interspacon ĝis la sekva sono.
Tie kaŝiĝas subtilaĵo: tri duontonojn oni povas preni dumaniere, per la tria valvo sola aŭ per la unua kaj la dua kune. Kutima estas la unua kaj la dua. La tiro de la tria restas tiam libera por la korekto, ĉar la malaltaj kombinoj laŭnature sonas iom alte.
Kial kelkaj sonoj havas du prenojn
Se sono kuŝas tiel, ke du naturaj sonoj povas atingi ĝin, ekzistas du prenoj. Unu eliras de la pli malalta natura sono kaj postulas malgrandan malaltigon, la alia de la pli alta kaj postulas pli da valvoj.
La tabelo metas la kutiman antaŭen. Kutima signifas: de la plej malalta ebla natura sono, ĉar tiu respondas plej fidinde. La aliaj ne estas urĝa solvo sed ilo — en rapidaj kuroj dua preno foje ŝparas la tutan fingroŝanĝon, kaj en la alto la pli komforta lipstreĉo trafas pli certe.
Kial la trumpeto sonas pli malalte ol ĝi staras
La ordinara trumpeto staras en B♭. Tio signifas: kiam la ludanto prenas la skribitan sonon, kiun li lernis plej unue, sonas fakte sono je granda sekundo pli malalta. Tial la tuta tabelo staras dufoje — maldekstre kiel staras en la notoj, apude tio, kion piano ludus kune.
Tio ne estas strangaĵo de unu instrumento, sed regulo por duono de la blovorkestro. Kiel ĉio ĉi kunligiĝas kaj kiel oni konvertas inter la du kolumnoj, staras ĉe Transponado.
Kio staras apude
La notvaloroj kaj iliaj longoj: Notvaloroj. Kiel oni entute legas notojn: Lerni legi notojn.
Anotona faras tion por vi
Fotu la partituron aŭ ludu la melodion — Anotona rekonas la tonalon, skribas la notojn kaj transportas ilin al iu ajn alia. Senpage.
Rigardu AnotonaĈiu noto sur ĉi tiu paĝo estas kalkulita, ne kopiita.