Fersierings
Seis fersierings, elk twa kear gravearre: it teken sa’t it printe wurdt en itselde plak útskreaun yn noaten — beide klinke, en beide duorje krekt like lang.
Ien teken boppe de noat, en út ien klank wurde der fjouwer. In fersiering skriuwt gjin oare noaten foar, mar in manier om dizze iene te spyljen: de skreaune wearde bliuwt hiel, en it teken seit wat dêrbinnen bart. Elke fersiering stiet hjir twa kear — sa’t se printe wurdt en dêrûnder útskreaun yn noaten. Beide foarmen duorje like lang; se efterinoar hearre is krekt wat de ôfstân tusken skrift en klank hearber makket.
Triller
De haadnoat en de buorman dêrboppe wikselje sa fluch as it skjin bliuwt. It teken seit net hoefolle wikselings it binne; útskreaun steane hjir fjouwer pearen, en de noatwearde bliuwt krekt deselde.
Boppemordent
Ien flugge stap omheech en werom, dêrnei bliuwt de haadnoat lizzen. It teken is de gledde sigesaach sûnder streekje. De stap duorret net langer as in eachwink — de hiele rest fan de wearde heart by de haadnoat.
Mordent
Itselde omleech: ien kear koart nei de buorman dêrûnder en fuortendaliks werom. It teken draacht in rjochtop streekje troch it midden fan de sigesaach. Dat is it hiele ferskil mei de boppemordent, en it wurdt maklik oer de holle sjoen.
Dûbelslach
Fjouwer klanken om de skreaune noat hinne: de buorman boppe, de haadnoat, de buorman ûnder, de haadnoat. Stiet it teken boppe de noat, dan begjint de draai fuortendaliks; stiet it derefter, dan klinkt de noat earst en komt de draai oan ’e ein.
Koarte foarslach
It lytse noatsje hat in streekje troch syn flagge en wurdt sa koart as mooglik spile. Fan de haadnoat nimt it hast neat ôf: it falt op de tel, en de haadnoat folget daliks.
Lange foarslach
It lytse noatsje sûnder streekje is gjin fersiering yn ’e marzje, mar in foarhâlding. It nimt de helte fan de wearde fan de haadnoat — by in punteare twa tredde — en lost pas dêrnei op. Lyts skreaun, mar it is krekt dat wat men heart.
Fan boppen of fan de haadnoat ôf?
Hjir rinne de mieningen útinoar: begjint in triller op de skreaune noat of op de buorman dêrboppe? Yn de barok, en noch by Mozart, begjint er fan boppen — de fersiering is dêr in spanning dy’t oplost. Yn de njoggentjinde ieu, fan Hummel en Chopin ôf, begjint er op de haadnoat. De ôfbyldings hjir litte de lettere lêzing sjen; by âlde muzyk heart in blik yn it foarwurd fan de útjefte by it wurk, en in goede útjefte seit it krekt dêr.
Hoefolle noaten der yn in fersiering passe, seit gjin inkeld teken. Dat hinget ôf fan tempo en ynstrumint: wat hjir mei fjouwer wikselings útskreaun is, wurdt yn in stadich diel minder en yn in fluch diel mear.
Twa dy’t har net útskriuwe litte
Yn dizze rige ûntbrekke twa tekens, Arpeggio en Glissando, en dat om ien reden: se hawwe gjin fêste noaten. De weachline foar in akkoard seit dat syn klanken efterinoar komme — net hoe fluch. It streekje tusken twa noaten seit dat de wei dertusken klinkt — op de piano binne dat de toetsen ûnderweis, op de fioele in glidebaan sûnder treden. Wat dertusken leit, beslút it ynstrumint, en dêrom lit it him net yn noaten sette.
Muzykteikens · Dynamyk · Noatwearden · Muzykwurdboek
Anotona docht it foar dy
Meitsje in foto fan de blêdmuzyk of spylje de meldij — Anotona werkent de toansoart, skriuwt de noaten op en set se oer nei elke oare. Fergees.
Besjoch AnotonaEltse noat op dizze side is útrekkene, net oerskreaun.