De sân modussen

C Ioanysk (majeur)

De wite toetsen fan C oant C — trep 1 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

C D E F G A B

Kenmerk

gjin — dit is de majeurljedder

Gewoane rige

I–IV–V–I: C – F – G – C

De grûntoanljedder fan de westerske muzyk: twa hiele toanen, in heale, trije hiele, in heale.

C Ioanysk mei grepen en toetseboerd

D doarysk

De wite toetsen fan D oant D — trep 2 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

D E F G A B C

Kenmerk

grutte sekst — oars as yn minor

Gewoane rige

i–IV–i–IV: Dm – G – Dm – G

Mineur mei grutte sekst. De toanaard fan de jazz en fan ûntelbere folksliedsjes.

D doarysk mei grepen en toetseboerd

E frygysk

De wite toetsen fan E oant E — trep 3 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

E F G A B C D

Kenmerk

♭2 — oars as yn minor

Gewoane rige

i–♭II–i–♭II: Em – F – Em – F

Mineur mei lytse sekonde — de heale toan krekt boppe de grûntoan jout it de Spaanske kleur.

E frygysk mei grepen en toetseboerd

F lydysk

De wite toetsen fan F oant F — trep 4 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

F G A B C D E

Kenmerk

♯4 — oars as yn majeur

Gewoane rige

I–II–I–II: F – G – F – G

Majeur mei oermjittige kwart. Klinkt sweevjend en iepen; faak yn filmmuzyk.

F lydysk mei grepen en toetseboerd

G miksolydysk

De wite toetsen fan G oant G — trep 5 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

G A B C D E F

Kenmerk

♭7 — oars as yn majeur

Gewoane rige

I–♭VII–IV–I: G – F – C – G

Majeur mei lytse sept. De ljedder fan it dominantseptakkoard, fan blues en fan rock.

G miksolydysk mei grepen en toetseboerd

A Eoalysk (natuerlik mineur)

De wite toetsen fan A oant A — trep 6 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

A B C D E F G

Kenmerk

♭6 en ♭7 — de natuerlike minor

Gewoane rige

i–♭VI–♭VII–i: Am – F – G – Am

Deselde noaten as de majeurljedder in lytse terts heger, allinne teld fan in oare noat ôf.

A Eoalysk mei grepen en toetseboerd

B lokrysk

De wite toetsen fan B oant B — trep 7 fan C majeur as grûntoan.

Tonen

B C D E F G A

Kenmerk

♭2 en ♭5 — it grûnakkoard is fermindere

Gewoane rige

i°–♭II–i°–♭II: Bdim – C – Bdim – C

De iennige toanaard mei in ferminderde kwint boppe de grûntoan — dêrom stiet er selden op himsels.

B lokrysk mei grepen en toetseboerd

Alle sân op C

Op deselde grûntoan heart men it ferskil it bêste: útljochte is wat fan majeur ôfwykt. Doarysk, Frygysk, Eoalysk en Lokrysk hawwe in lytse terts (minorkarakter), Ioanysk, Lydysk en Miksolydysk in grutte (majeurkarakter).

Fan ljocht nei donker

Elke ferhege trep makket ljochter, elke ferlege donkerder. Lydysk is de iennige mei in ferhege trep, Lokrysk hat fiif ferlegen:

lydysk › Ioanysk › miksolydysk › doarysk › Eoalysk › frygysk › lokrysk

Hoe’t men in modus werkent

Sykje earst de grûntoan — de toan dêr’t it stik op rêst, meastal de bas fan it earste en it lêste akkoard. Dan de terts derboppe: lyts betsjut de minorfamylje, grut de majeurfamylje. Dan de kenmerkjende toan: grutte sekst boppe minor is Doarysk, lytse sekonde Frygysk, ferhege kwart boppe majeur Lydysk, lytse septime Miksolydysk.