De opmaat
Fiif gefallen om te hearren en te sjen: deselde melody ien kear fan it begjin fan de maat ôf, ien kear mei opmaat. De noaten bliuwe, de maatstreken skowe.
In protte lieten begjinne net op de earste tel, mar ien of twa noaten earder. Dizze ûnfolsleine earste maat hjit opmaat. It is gjin flater yn it noatebyld, mar in meidieling oer de klam: de earste noat is sûnder klam, de folgjende stiet op de earste tel.
Op dizze side stiet elk gefal twa kear neistinoar, en beide byldden drage deselde rige noaten — deselde hichten, deselde ynsetten, deselde lingten. Dat is út de klank wei mjitten. Wat skoot, binne de maatstreken yn it gravearre byld, en dêrmei falt in oare noat op de earste tel.
Twa dingen hearre der ûnskiedber by: de opmaat telt net as maat ien — dat is de earste folle maat —, en de slotmaat wurdt krekt mei de opmaat ynkoarte. In stik yn fjouwer fjirdes dat mei ien kwartnoat begjint, einiget mei trije.
In kwart foar de earste tel
Lofts begjint de melody op de earste tel, rjochts in kwart earder. De noaten binne deselde, mar rjochts stiet de earste maatstreek al efter de earste noat. Dêrmei falt de hege C op de earste tel yn stee fan de G, en de melody klinkt as helt er azem foar’t er begjint. De lêste maat rjochts is krekt dy iene kwart koarter.
Mear noaten yn de opmaat
In opmaat hoecht gjin inkelde noat te wêzen. Hjir steane twa achtsten foar de earste maatstreek — tegearre sa lang as in kwart. Se bliuwe mei in balke ferbûn, want se lizze binnen ien tel. Op it byld lofts iepenje deselde twa achtsten de maat, en dêr draacht de earste de klam; rjochts draacht de tredde noat him.
In heale maat as opmaat
In opmaat mei oant in heale maat en fierder rikke — allinnich in folle maat mei er net wêze, dan wie it der gjinien. Hjir steane twa kwarten foarop. De slotmaat rjochts hâldt dêrom noch mar twa kwarten oer, en de twa tegearre jouwe wer in folle maat.
Opmaat yn trije fjirdes
Yn trije fjirdes feroaret der neat oan de regel, allinnich de getallen deryn binne oars. In kwart opmaat betsjut: de earste folle maat begjint nei ien noat, en de slotmaat hâldt twa kwarten oer. Krekt yn de trijedielige maat heart men it ferskil goed, om’t de earste tel dêr swierder weaget as yn de fjouwerdielige.
Opmaat yn seis achtsten
Yn seis achtsten wurde de achtsten yn groepen fan trije balke, en krekt dy groepen skowe mei. Lofts steane fjouwer skjinne trijegroepen. Rjochts stiet de opmaatnoat allinnich mei in flachje, dêrnei folgje de trijegroepen ferskood, en oan de ein bliuwt in twagroep oer. Oan de balken sjocht men wêr’t de maat begjint, noch foar’t men de maatstreek siket.
Opmaat en slotmaat hearre byinoar
De opmaat is altyd koarter as in folle maat — oars wie it der gjinien. Hoefolle koarter stiet nearne skreaun: in kwart, twa achtsten, in heale maat, alles komt foar. Men lêst it ôf by it plak dêr’t de earste maatstreek falt.
Oan de ein komt de rest werom. Begjint in stik yn fjouwer fjirdes mei ien kwartnoat, dan hat de lêste maat der noch mar trije — tegearre wer fjouwer. Wa’t it stik werhellet, telt oer de slotmaat hinne oant yn de opmaat troch, en de telling kloppet. Dêrfoar is de ynkoarting; it is gjin sleauwens fan de graveur.
Ien ding seit de opmaat net: hoe hurd of hoe lûd der spile wurdt. Hy skoot allinnich dêr’t de earste tel falt.
Wat dernjonken stiet
Wat in maat eins is en hokker tellen de klam drage: Maatsoarten. Hoe’t men in noatebyld fan foaren ôf lêst: Noaten lêzen leare.
Muzykteikens · Maatsoarten · Muzykwurdboek
Anotona docht it foar dy
Meitsje in foto fan de blêdmuzyk of spylje de meldij — Anotona werkent de toansoart, skriuwt de noaten op en set se oer nei elke oare. Fergees.
Besjoch AnotonaEltse noat op dizze side is útrekkene, net oerskreaun.