Achka kunka — huk takiy, pichqa qillqay
Pichqa qillqay uyarinapaq. Llapan pichqapa hawanpi huk takiyllam kachkan; uranpi kaqllam paytaqa huk kunka, tinkusqa kunka utaq achka kunka kanampaq ruwan.
Hayka kunka uyarikusqanqa manaraqmi nin imayna huk takiy sayarichisqa kasqanta. Iskay kunkaqa huk ñanllapi puriyta atin, huk huknin yanapaynakuyta, utaq sapakama kikin ñanninta puriyta — chaytaq chaylla uyarikun, mana huk yachaysapa simita riqsispapas.
Chayraykum kay p’anqapi huk takiylla pichqa kuti sayan. Pichqantin rikchaypim kikin kunka kunka kachkan, uyarisqanmanta yapamanta yupasqa. Imam tikran, wiñaypaq uranpi kachkan: mana imapas, iskay kaq kunka kikin thaskiypi purichkaq, iskay hap’isqa tinkusqa kunka, sapallan sayaq kunka, utaq kikin takiy aswan facil rikchaypi.
Ñawpa sutikunaqa manam chaymanta aswanta willankuchu. Pichqa rikchayta qatipanakuypi uyariqqa, sutikunataqa chay qhipallanmi maskanallanpaq munan.
Huk kunka
Takiyllan sapallan. Sapa pachapi manam huk kunkamanta aswanta uyarikunchu — chay hawallapim suti sayan, manam huk imapichu. Huk runa takiptinpas, pachak runa kuska takiptinpas, manam imapas tikranchu; huk kunkalla kikin pachapi huk hawaypi uyarikuptinmi qillqayqa achka kunka tukun.
Tinkusqa kunka
Iskay kaq kunkaqa kikin thaskiypi purin: sapa qallariy iskaynin kunkata apan, manam mayqinpas hukninta suyanchu. Koralqa chaynatam qillqasqa, takiq huñupas tinkusqa kunkata takispa chaynatam uyarikun. Takiyqa hawapi uyarikun aswan hawapi kasqanrayku, manam huk hina kuyusqanraykuchu.
Yanapaqniyuq takiy
Takiyp uranpim pisi kutilla tikraq tinkusqa kunkakuna kachkan. Chayraykum wakin kitipi tawa kunka kuska uyarikun, chawpinkupitaq takiyllam qipan. Kayqa yaqa llapan takiykunap qillqayninmi qitarrawan utaq pianowan: huk kunkam pusan, wakinkunataq tinkuyta apan.
Achka kunka qillqay
Iskay kaq kunkaqa qhipamanmi qallarin, chaymantataq kikin ñannin purin — huk thaskiy, huk ñan, kikin tukuynin. Chaymi achka kunka niyninqa: manam achka kunkachu, aswanpas wakin kunka, sapakamataq imatapas ninanpaq kan. Aswan sinchi rikchayninqa fugam.
Heterofonia
Iskaynin kunka kikin takiyta takin, uranpi kaqqa aswan facil — sapa iskay kaq kunkata hap’in, wakinta saqin. Chayraykum takiyp uranpi sapa kunka hawanpi kaq kunkawan kikin hawa rakipim kachkan, kay qillqaypitaq chaymi tupuy rumi. Japón, Indonesia, arabe takiypi chayqa yachasqam.
Pichqa qillqay huk qhawaypi
Sapa siqi ninmi imam uyarisqapi yupay atikun: hayka kunkam kuska uyarikun, imawantaq qillqay riqsikun. Yupaykunaqa kay p’anqap rikchayninmanta hamun, tupusqa, manam hamut’asqachu.
| Qillqay | Kuska kunka | Imawan riqsikun |
|---|---|---|
| Huk kunka | 1 | Manam hayk’aqpas iskay kunka kuska uyarikunchu |
| Tinkusqa kunka | 2 | Sapa qallariy iskaynin kunkata apan |
| Yanapaqniyuq takiy | 4 kama | Yanapaqqa iskay kutillam uyarikun |
| Achka kunka qillqay | 2 | Iskay kaq kunka qhipata qallarin |
| Heterofonia | 2 | Uranpipas kikin hawa kunkam uyarikun |
Imataq qillqaykunata rakin
Huk kunka qillqaypiqa manam hayk’aqpas huk kunkamanta aswanta uyarikunchu. Chaymi huk kunka — mana yanapaqniyuq takiy, Gregoriano takiy, llapan yachay wasi warmakunap takiynin. Pachak takiqkuna kuska takiptinpas, huk kunkallam kanku.
Iskay kunka huk thaskiypi kuyuptinqa, tinkusqa qillqaymi paqarin: sapa qallariy iskaynin kunkata kuska apan. Chaymi tinkusqa kunka k’uyu ninaypi, koral qillqay. Ichaqa takiy pisi kutilla tikraq tinkusqa kunkakuna hawanpi tuyuptinqa, yanapaqniyuq takiy nisqam — yaqa llapan takiykunap qillqaynin qitarrawan utaq pianowan.
Kunkakuna kikin ñannin purispaqa, chayqa huk huk pachapi yaykuspa sapakama kikin thaskiynin hap’iptinqa, qillqayqa achka kunkam. Tukunanpaq heterofoniaqa Europa yachay qillqakuna unay mana qhawarisqanmi: iskay kunka kikin takiyta takin, hukninqa hukninmanta aswan facil. Japón, Indonesia, arabe llaqtakunap takiyninpi chayqa yachasqam.
Imataq kaylla
Imayna iskay kunkata kuska pusay: Iskay kunka. Imam kan huk yuyay huk kunkamanta huk kunkaman puriptin: Fuga. Iskay kunkap chawpinpi karukuna imaynam sutichasqa: Chawpikuna.
Nota unanchakuna · Takiy rimaykuna
Anotona kaytam qampaq ruwan
Taki qillqata fotografiay icha takita waqachiy — Anotona llavita riqsin, uyarikunata qillqan, chaymanta mayqin llaviman ima astan. Mana qullqiyuq.
Anotonata qhawayKay paginapi sapa uyariy yupasqam, mana maymantapas qillqasqachu.