Kalimba: chunka qanchisniyuq qallu, llamiy hinaspa uyariy

Qhawaqniykipi tukanapaq kalimba, chunka qanchisniyuq qallunkuna yupayninkunawan, imayna chikukunata ñawinchana, imayna tinkichina – chiqap uyariywan.

Llamispa tukay

Huk qalluta llamiy, uyarinqataq; ruk’anaykita paykuna hawanta suchuchiy, achkakunata qatiqnintin tukanaykipaq. Hanaq botonkunam llapan kalimbata huk tinkichiyman tikranku.

Kalimbaqa mama ruk’ana piyanum: q’illay qallukuna k’ullu ukhu hawapi, iskaynin mama ruk’anawan t’inkaspa tukasqa. Achkankunaqa chunka qanchisniyuq qalluyuqmi, Do hatun nisqaman tinkichisqa — piyanup yuraq teclankunap kikin notankuna, iskay oktavamanta aswan.

Churasqanllam mana riqsisqa. Aswan uray qallu chawpipim sayan, hawamantaq notakuna wichan, lluq’iman pañaman ranti ranti. Huk notamanta qatiq aswan hanaq notaman riyta munaqqa sapa kutim ladonta tikran — chayraykum huk ladopi qayllanakuq qallukuna kimsa ñiqinwan t’aqasqa kanku, kimsa kuska qallukunataq kimsa uyariyuq akordeta ruranku.

Chunka qanchisniyuq qallukuna

Achka kalimbakunapiqa sapa qallum qillqasqa: eskalap patanpaq huk yupaywan, hanaqninpitaq oktavapaq chikukunawan. Hukqa sapi notam, qanchistaq qatiq hukmanta aswan uray nota; huk chikuqa huk oktava aswan hanaqta niyta munan, iskay chikutaq iskay oktavata.

Tablaqa qallukunata lluq’imanta pañaman ñawinchan, ñawpaqniykipi kasqanman hina.

Yupay	Uyariy	Maypi
2	Re	lluq’i
7	Si	lluq’i
5	Sol	lluq’i
3	Mi	lluq’i
1	Do	lluq’i
6	La	lluq’i
4	Fa	lluq’i
2	Re	lluq’i
1	Do	chawpi
3	Mi	paña
5	Sol	paña
7	Si	paña
2	Re	paña
4	Fa	paña
6	La	paña
1	Do	paña
3	Mi	paña

Kalimba notakunata yupaykunapi ñawinchay

Kalimba notakunaqa aswantaqa yupaykunawanmi qillqasqa, mana pichqa siq’ipichu — Chinapi Indonesiapipas takikunata coro kunkakunatapas chay kikin yupay qillqaywan ñawinchanku. Sapa yupaymi huk qallu, muyuriqnin unanchakunataq hayk’a unayta uyarikusqanta willan.

Kaypim huk wawa takip ñawpaq iskay tupun iskay kuti kachkan: hanaqpi pichqa siq’ipi, uraypi yupaykunapi. Sapa notam yupayniyuq, sapa tuputaq siq’iyuq.

Pichqa siq’ipi

Yupaykunapi

1155665–

Unanchakuna imatam ninku

5Sapallan yupayqa huk takayta uyarikun.
5–Qhipanpi sapa siq’ichaqa huk takayta aswan unayta hap’in.
5Huk kuti uraypi siq’isqa: kuska takay.
5Iskay kuti uraypi siq’isqa: takaypa tawa ñiqin.
5Qhipanpi huk chikuqa huk kuskanwan aswan suniyachin.
5Hanaqninpi sapa chikuqa huk oktavata wichachin.
0Ch’usaqqa ch’inmi.
55Watuqa iskay kikin yupaykunata huñun: iskay kaqta mana wakmanta t’inkankichu.
53Iskay yupay huk hawanpi hukninpas kaqtinqa, kuskallam t’inkanki.

Kalimbata tinkichiy

Sapa qallum sunin kaqwan tinkichisqa. Tinkichina martillowan takaspa chakap uranmanta aswan lluqsichispaqa, aswan suni kanqa, aswan uraytataq uyarikunqa; kutichispataq aswan pisi kanqa, aswan hanaqtataq uyarikunqa. Huchuy thaskiykunalla aypan.

Aswan facilqa huk tinkichiqwanmi: Tinkichiq nisqam rikuchin huk qallu aswan hanaq utaq aswan uray kasqanta.

Huk tonalidadman tinkichiy

Do hatun nisqapi kalimbaqa Do hatun nisqap qanchis notallanta tukan. Huk tonalidadpaqqa wakin qallukunata huk chawpi patawan kuyuchinku — Sol hatun nisqapaq iskayta, Fa hatun nisqapaqpas iskayta. Tablam mayqinkuna kasqanta willan, hanaq kalimbatapas kikillantam tinkichiyta atinki, chay t’aqakuyta uyarinaykipaq.

La huchuy nisqapaqqa manam imatapas kuyuchinachu: Do hatun nisqap kikin qanchis notankunayuqmi, suqtamantallataq qallarin.

Tonalidad	Qallukuna	Mayman
Sol hatun	44	huk chawpi pata hanaqman
Fa hatun	77	huk chawpi pata urayman

Tukanapaq takikuna

Llapanpa kaqnin takikuna himnokunapas, chunka qanchisniyuq qallupi mana huk hawa notayuq tukakuqkuna, sapaq raphipim yupaykunawan qillqasqa kachkan, sapankama uyarinapaq: Kalimba notakuna.

Kaywan tupaq raphikuna

Kikin takikuna pichqa siq’ipi, akordekunawan: Takikuna. Notakunata ñawinchanapaq: Notakunata ñawinchayta yachay. Imaraykum hukmanta qanchiskama solfeop kitinkunawan kikin: Solfeo, do re mi.

Anotona kaytam qampaq ruwan

Taki qillqata fotografiay icha takita waqachiy — Anotona llavita riqsin, uyarikunata qillqan, chaymanta mayqin llaviman ima astan. Mana qullqiyuq.

Anotonata qhaway

Kay paginapi sapa uyariy yupasqam, mana maymantapas qillqasqachu.