Die opslag
Vyf gevalle om te hoor en te sien: dieselfde melodie, een keer van die maat se begin af, een keer met opslag. Die note bly, die maatstrepe skuif.
Baie liedjies begin nie op die eerste slag nie, maar een of twee note vroeër. Hierdie onvolledige eerste maat heet die opslag. Dit is nie ’n fout in die notebeeld nie, maar ’n aanduiding oor die klem: die eerste noot is onbeklemtoon, die volgende staan op die eerste slag.
Op hierdie bladsy staan elke geval twee keer langs mekaar, en albei beelde dra dieselfde ry note — dieselfde hoogtes, dieselfde inkomste, dieselfde lengtes. Dit is uit die klank gemeet. Wat skuif, is die maatstrepe in die gegraveerde beeld, en daarmee val ’n ander noot op die eerste slag.
Twee dinge hoort onlosmaaklik daarby: die opslag tel nie as maat een nie — dit is die eerste volle maat —, en die slotmaat word presies met die opslag verkort. ’n Stuk in vier vierdes wat met een kwartnoot begin, eindig met drie.
’n Kwart voor die eerste slag
Links begin die melodie op die eerste slag, regs ’n kwart vroeër. Die note is dieselfde, maar regs staan die eerste maatstreep reeds agter die eerste noot. Daarmee val die hoë C op die eerste slag in plaas van die G, en die melodie klink asof dit asem skep voordat dit begin. Die laaste maat regs is presies daardie een kwart korter.
Meer note in die opslag
’n Opslag hoef nie ’n enkele noot te wees nie. Hier staan twee agstes voor die eerste maatstreep — saam net so lank soos ’n kwart. Hulle bly met ’n balk verbind, want hulle lê binne een slag. In die linkerbeeld open dieselfde twee agstes die maat, en daar dra die eerste die klem; regs dra die derde noot dit.
’n Halwe maat as opslag
’n Opslag mag tot ’n halwe maat en verder strek — net ’n volle maat mag dit nie wees nie, dan was dit geen opslag nie. Hier staan twee kwarte vooraan. Die slotmaat regs hou daarom net twee kwarte oor, en die twee saam gee weer ’n volle maat.
Opslag in drie vierdes
In drie vierdes verander niks aan die reël nie, net die getalle daarin is anders. ’n Kwart opslag beteken: die eerste volle maat begin ná een noot, en die slotmaat hou twee kwarte oor. Juis in die driedelige maat hoor mens die verskil goed, omdat die eerste slag daar swaarder weeg as in die vierdelige.
Opslag in ses agstes
In ses agstes word die agstes in groepe van drie gebalk, en juis daardie groepe skuif saam. Links staan vier skoon driegroepe. Regs staan die opslagnoot alleen met ’n vlaggie, daarna volg die driegroepe verskuif, en aan die einde bly ’n tweegroep oor. Aan die balke sien mens waar die maat begin, nog voordat mens die maatstreep soek.
Opslag en slotmaat hoort bymekaar
Die opslag is altyd korter as ’n volle maat — anders was dit geen opslag nie. Hoeveel korter staan nêrens geskryf nie: ’n kwart, twee agstes, ’n halwe maat, alles kom voor. Mens lees dit af by die plek waar die eerste maatstreep val.
Aan die einde kom die res terug. Begin ’n stuk in vier vierdes met een kwartnoot, dan het die laaste maat net drie — saam weer vier. Wie die stuk herhaal, tel oor die slotmaat heen tot in die opslag, en die telling klop. Daarvoor is die verkorting daar; dit is nie slordigheid van die graveerder nie.
Een ding sê die opslag nie: hoe vinnig of hoe hard daar gespeel word. Dit skuif net waar die eerste slag val.
Wat langsaan staan
Wat ’n maat eintlik is en watter slae die klem dra: Maatslagtekens. Hoe mens ’n notebeeld van voor af lees: Leer note lees.
Musieksimbole · Maatslagtekens · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.