Фуга — үзгәрә торган, шулай да үзе булып калган тема
Тыңлар өчен алты үзгәреш. Сулда һәрвакыт шул ук тема, уңда аның үзгәреше — һәм ике керешле экспозиция.
Фуганың бердәнбер темасы була, бөтен әсәр шуннан үсеп чыга. Башта ул ялгыз чыга, аннары киләсе тавыш аны кулга ала, беренче тавыш исә юлын дәвам итә — юл буе теманы әйләндерәләр, ахырыннан укыйлар, суздыралар һәм кысалар. Ул танылган хәлдә кала, гәрчә бер кереш тә алдагысыдай ишетелмәсә дә.
Боларның берсе дә кәеф эше түгел, исәп эше. Һәр үзгәрешне сан белән әйтеп була: җавап җиде ярым тон югарырак ята, әйләндерү һәр аралыкны кире борый, кысла тавышларны ахырыннан укый, зурайту һәр озынлыкны ике тапкыр арттыра. Нәкъ шуның өчен бу биттә тавыштан яңадан саналмаган бернәрсә дә расланмый.
Монда алты пар янәшә тора. Сулда һәрвакыт шул ук тема, уңда үзгәреш. Ике язуны да тыңлап була — әйләндерүдә көйнең үз сурәтен саклавы һәм шулай да икенче якка китүе шунда ук ишетелә.
Җавап
Икенче тавыш шул ук теманы алып килә, һәр тавыш җиде ярым тон югарырак. Тавышлар арасындагы ераклыклар шунда үзгәрми — сынау ташы шул: бер аралыкны гына үзгәрткән күчерү күчерү түгел. Шул ук көй башка урында ишетелә, һәр фуганың башы нәкъ шуннан яши.
Әйләндерү
Һәр аралык икенче якка китә: тема бер адым күтәрелгән урында әйләндерү шул адымга төшә. Беренче тавыш урынында кала, калганнарның барысы аның тирәсендә бөкләнә. Көйнең сурәте танылган хәлдә кала, юнәлеш алышынган — монда көзге ярым тон саен бара, шуңа күрә нотада темада булмаган билгеләр тора.
Кысла
Тавышлар рәте ахырыннан башына таба укыла: соңгы тавыш беренче була. Бу — ишетүе иң авыр үзгәреш, чөнки сурәт бөтенләй үзгәрә, ә һәр аерым тавыш шул килеш кала. Кәгазьдә шунда ук күренә; колакка күнегү кирәк.
Зурайту
Шул ук тавышлар рәте, ләкин һәр озынлык ике тапкыр: сигезлекләр дүртлеккә әйләнә һәм темага бер такт урынына ике такт кирәк була. Фугада зурайту күбесенчә ахырга якын тора, тема тагын бер тапкыр зур рәвештә чыгарга тиеш булганда, ә башка тавышлар башлангыч тизлектә бара бирә.
Кечерәйтү
Каршы юнәлеш: һәр озынлык яртыга, сигезлекләр уналтылыкка әйләнә. Тема ике тапкыр тизрәк йөгерә һәм ярты такка сыя. Зурайту белән бергә бу шул ук теманы ике тизлектә бер үк вакытта ишетергә мөмкинлек бирә.
Тыгыз кереш
Икенче кереш беренчесенең бетүен көтми, монда ике сигезлектән соң ук килә. Тема үз өстенә төшә — моны кереш вакытлары белән үлчиләр: ераклык темадан кыскарак булганчы бу тыгыз кереш. Фуганың ахырына якын керешләр еш кына торган саен тыгызрак кысыла, әсәр шулай җыела.
Экспозиция: тема һәм җавап
Өстә тема ялгыз башлана. Бер такттан соң аста җавап керә, чын күчерүдән бер октава түбәнрәк — ә өске тавыш дәшми калу урынына уйнавын дәвам итә. Бу каршы тема теманың контрапункты: ул җавапка туры килергә һәм аннан игътибарны алмаска тиеш. Ахырда ике тавыш ике октава ераклыкта бер үк тавыш өстендә тынычлана.
Тема белән ни була
Җавап — икенче тавыш: шул ук тема, һәр тавыш җиде ярым тон югарырак. Тавышлар арасындагы ераклыклар шунда тавыш саен шул килеш кала — моны тавыш эчендә санап була. Чын җавап шулай күренә. Әгәр тема квинта сикерүе белән башланса, борынгы осталар җавап тональлектә калсын өчен аны квартага тарайталар; ул чакта аны тональ җавап дип атыйлар. Бу битнең темасы секунда адымы белән башлана һәм андый төзәтүгә мохтаҗ түгел.
Әйләндерү һәр аралыкны кире борый: югарыга бер адым шул адымның түбәнгесенә әйләнә. Беренче тавыш торган урынында кала, калганнарның барысы аның тирәсендә бөкләнә. Кысла тавышлар рәтен ахырыннан укый — соңгы тавыш беренче була. Ике үзгәреш тә биеклекләрне генә үзгәртә, озынлыкларны түгел.
Зурайту белән кечерәйтү киресен эшли: тавышлар кала, һәр озынлык ике тапкыр арта яки яртыга кими. Зурайтуда тема бер такт урынына ике такт ала. Ниһаять, тыгыз кереш икенче керешкә беренчесе бетмәс борын башланырга мөмкинлек бирә — тема үз өстенә төшә, ә бу фугада никадәр соңрак булса, керешләр шулкадәр тыгызрак якыная.
Янында ни бар
Ике тавышны ничек бергә алып баралар: Контрапункт. Ике тавыш арасындагы ераклыклар ничек атала: Интерваллар. Җөмлә ничек ябыла: Каденцияләр.
Нота билгеләре · Музыка терминнары
Моны Anotona сезнең өчен эшли
Нотаны фотога төшерегез яки көйне уйнагыз — Anotona тональлекне таный, нотаны яза һәм аны теләсә кайсы башка тональлеккә күчерә. Бушлай.
Anotona'ны карагызБу биттәге һәр аваз исәпләнгән, беркайдан да күчерелмәгән.