Контрапункт — бергә яңгырый торган һәм аерым җырлана торган ике тавыш
Тыңлау өчен биш пар. Сулда болай язылмый торган язу, уңда дөресе — һәм унбер тактлы бөтен бер әсәр.
Контрапункт дигәне: ике тавыш бер үк вакытта бара, һәм аларның һәрберсе үзе бер көй. Бу бергә матур яңгыраудан күбрәк — терцияләр белән тыңлаучан бара торган озатып бару кимчелексез, ләкин барыбер икенче тавыш түгел. Сәнгать икесен дә бер үк вакытта тотуда: күтәреп тора торган аваздашлык һәм аерым җырлап була торган ике сызык.
Тәгълимат төрләргә бүленеп тәртипкә салынган; монда беренчесе тора, нота нотага каршы. Ике тавышның да озынлыклары бертигез, шуңа күрә һәр очрашу үзе бер карар. Нәкъ шул беренче төрне сынау ташы итә: начар аваздашлык качарлык үтмә авазлар юк.
Монда биш пар янәшә тора. Сулда сүз барган язу, уңда шул ук башлануның кагыйдә буенча язылышы. Ике формасын да тыңлап була, аерма диярлек һәрвакыт шундук күренә: параллельләрдә тавышлар берсенә эреп куша, клаузулада ахыры ачык кала.
Параллель квинталар
Рәттән өч квинта, ике тавыш та өскә: бу ике тавышлы язуның иң билгеле хатасы. Квинта — камил консонанс, янәшә торган икесе тавышларны берсенә эретә: ике сызык түгел, төсле бер көй ишетелә. Уңда аскы тавыш шул ук, өскесе каршы бара, һәм шундук янә ике тавыш була.
Параллель октавалар
Октавалар белән дә шулай, хәтта ачыграк: өске тавыш аскысын икеләтә һәм үз тавышы булудан туктый. Тыңлаган кеше тәэсирнең ялгыз көйдән көчкә аерылганын күрә. Уңда өске тавыш октавадан секста аша терциягә төшә, икеләтү каршы тавышка әйләнә.
Өлештә диссонанс
Беренче төрдә һәр өлештә консонанс тора. Сулда бер кварта һәм ике септима бар — ике тавышлы язуда әзерләнеп чишелергә тиешле аваздашлыклар, монда исә алар шулай гына тора. Уңда терция, терция һәм квинта килә. Кварта иң бәхәсле очрак: ике өске тавыш арасында ярый, иң түбән авазның өстендә ярамый.
Ахырдагы клаузула
Ахырда өске тавыш җитәкче авазны күтәрә: соңгысыннан алдагы очрашу октавага киңәя торган зур секста. Сулда җитәкче аваз юк һәм секста кечкенә булып кала — әсәр октавада бетә, ләкин чынлап җитми. Икесе дә рөхсәт ителә һәм башкача яңгырый; иске тәгълимат ахыр өчен зур секстаны сорый.
Терцияләр чылбыры
Бу чылбыр ачыктан-ачык рөхсәт ителә, нәкъ шуңа күрә монда тора: һәр параллель тыелган түгел. Терцияләр һәм сексталар теләгәнчә бер-бер артлы килә ала. Тик тавышлар бер-берсенә бәйләнеп кала — бертөрле хәрәкәт кылалар, һәм колак озатып баруы булган ялгыз көйне ишетә. Уңда бер генә каршы хәрәкәт җитә, озатып бару тавышка әйләнә.
Унбер тактлы бөтен бер әсәр
Аста cantus firmus, ягъни бирелгән көй ята; аның өстендә каршы тавыш бара. Һәр очрашу консонанс, бер генә камил консонанс та параллель кабатланмый, ә ахыры зур секста аша октавага бара. Каршы һәм параллель хәрәкәт чиратлаша — каршы тавыш аскы тавышны бернинди урында да ике адымнан артык кумый.
Беренче төрнең дүрт кагыйдәсе
Бергә консонанслар гына яңгырый: унисон, терция, квинта, секста, октава һәм аларның киләсе октавага озайтылуы. Ике тавышлы язуда кварта аларга кермәй — иң түбән авазның өстендә ул диссонанс санала. Бу тәм-тат мәсьәләсе түгел, бөтен тәгълимат торган карар.
Бер үк төрдәге ике камил консонансның рәттән килүе, ике тавыш та бер якка барса, тыела: параллель квинталар һәм параллель октавалар. Сәбәбе колакка ишетелә һәм ул бары тик күрсәтмә генә түгел — тавышлар кушыла, һәм икедән берсе кала. Терция белән секстада параллель барырга ярый, тик тавышлар шунда бер-берсенә бәйләнеп кала.
Ахыры клаузула аша үтә: соңгысыннан алдагы очрашу зур секста, соңгысы октава, ә өске тавыш анда җитәкче аваз аша күтәрелә. Кагыйдәләр шушы рәвештә Иоганн Йозеф Фукс әсәрендә, Gradus ad Parnassum, 1725 елда тора — шуннан бирле мәктәп материалы, ә бу биттә алар дәгъва ителми, аваздан яңадан исәпләнә.
Янында ни тора
Ике аваз арасындагы ераклыкларның исеме: Интерваллар. Әсәрнең ничек тәмамлануы: Каденцияләр. Мондый көйнең кайсы ладта торуы: Модлар.
Нота билгеләре · Музыка терминнары
Моны Anotona сезнең өчен эшли
Нотаны фотога төшерегез яки көйне уйнагыз — Anotona тональлекне таный, нотаны яза һәм аны теләсә кайсы башка тональлеккә күчерә. Бушлай.
Anotona'ны карагызБу биттәге һәр аваз исәпләнгән, беркайдан да күчерелмәгән.