Күп тавышлылык — бер көй, биш үрем
Тыңлар өчен биш үрем. Бишесендә дә өстә шул ук көй тора; аны бер тавышлылык, аваздашлык яки күп тавышлылык итүче — астагысы гына.
Ничә тавыш яңгырый — бу әсәрнең ничек корылганын әле әйтми. Ике тавыш бер юлдан бара ала, бер-берсен тота ала яки һәрберсе үз юлыннан китә ала — һәм бу бер генә махсус сүз белмичә дә шунда ук ишетелә.
Шуңа күрә бу биттә шул ук көй биш тапкыр тора. Биш рәсемдә дә ул аваз-аваз бер үк, тавыштан яңадан саналган. Үзгәрә торганы һәрвакыт астагы: бернәрсә дә юк, шул ук адым белән баручы икенче тавыш, тотылып торган ике аккорд, мөстәкыйль тавыш яки шул ук көйнең гадирәк рәвештәге тагын бер кабатлануы.
Иске исемнәр моннан артыгын сурәтләми. Биш рәсемне берсе артыннан берсен тыңлаган кешегә исемнәр аннан соң эзләү өчен генә кирәк булачак.
Бер тавышлылык
Көй ялгыз. Бер генә мизгелдә дә бер аваздан артык яңгырамый — исем нәкъ менә шуңа таяна, башка бернәрсәгә түгел. Аны бер кеше җырлыймы, йөз кеше бергә җырлыймы — бернәрсә дә үзгәрми; язу шул ук вакытта башка биеклектә аваз яңгыраганда гына күп тавышлы була.
Аваздашлык
Икенче тавыш шул ук адым белән бара: һәр керү ике тавышны да алып бара, берсе дә икенчесен көтми. Хорал шулай языла, аккорд җырлаучы хор шулай яңгырый. Көй өстә ишетелә, чөнки ул биегрәк ята, башкача хәрәкәт иткәнгә түгел.
Озату белән көй
Көй астында сирәк алышына торган аккордлар ята. Шуңа күрә берничә урында дүрт аваз бергә яңгырый, ә арада көй генә кала. Бу гитара яки фортепиано белән җырлана торган диярлек һәр җырның язуы: бер тавыш алып бара, калганнары аһәңне тота.
Күп тавышлы үрем
Икенче тавыш соңрак башлана һәм аннары үз юлыннан китә — башка ритм, башка юнәлеш, үз тәмамлануы. Күп тавышлы дигәне шул: аваз күп түгел, ә тавышлар берничә, һәм һәрберсенең үз әйтәсе бар. Аның иң катгый төре — фуга.
Гетерофония
Ике тавыш та шул ук көйне уйный, астагысы гадирәк — ул һәр икенче авазны ала, калганын калдыра. Шуңа күрә көй астындагы һәр аваз өстендәге аваз белән бер үк исем төркеменә керә, ә бу язуда нәкъ шул — сынау ташы. Япониядә, Индонезиядә һәм гарәп музыкасында бу гадәти хәл.
Биш үрем бер карашта
Һәр юл тавышта санарга мөмкин булганны әйтә: бер үк вакытта ничә аваз яңгырый һәм үрем нәрсәдән таныла. Саннар шушы биттәге рәсемнәрдән үлчәп алынган, чамаланмаган.
| Үрем | Бер үк вакытта аваз | Нәрсәдән таныла |
|---|---|---|
| Бер тавышлылык | 1 | Беркайчан ике аваз бергә түгел |
| Аваздашлык | 2 | Һәр керү ике тавышны да алып бара |
| Озату белән көй | 4 кә кадәр | Озату ике генә тапкыр яңгырый |
| Күп тавышлы үрем | 2 | Икенче тавыш соңрак башлана |
| Гетерофония | 2 | Астта да өстәге шул ук аваз яңгырый |
Үремнәрне нәрсә аера
Бер тавышлы язуда беркайчан да бер аваздан артык яңгырамый. Бу — бер тавышлылык: озатусыз җыр, григориан көе, бөтен сыйныф җырлаган балалар җыры. Йөз җырчы бергә җырласа да бер тавышлы булып кала.
Ике тавыш бер үк ритмда хәрәкәт итсә, аккорд язуы туа: һәр керү ике тавышны да бергә алып бара. Бу — тар мәгънәдә аваздашлык, хорал язуы. Ә көй сирәк алышына торган аккордлар өстеннән акса, аны озату белән көй диләр — гитара яки фортепиано белән җырлана торган диярлек һәр җырның язуы.
Тавышлар үз юлларыннан барса, ягъни төрле мизгелләрдә керсә һәм һәрберсе үз ритмын тотса, язу күп тавышлы була. Ниһаять, гетерофония — Европа дәреслекләре озак вакыт игътибарсыз калдырган очрак: ике тавыш шул ук көйне уйный, берсе икенчесеннән гадирәк. Япония, Индонезия һәм гарәп дөньясы музыкасында бу — гадәти хәл.
Янында тагын нәрсә бар
Ике тавышны бергә ничек алып баралар: Контрапункт. Тема тавыштан тавышка күчкәндә нәрсә була: Фуга. Ике аваз арасындагы ераклыклар ничек атала: Интерваллар.
Нота билгеләре · Музыка терминнары
Моны Anotona сезнең өчен эшли
Нотаны фотога төшерегез яки көйне уйнагыз — Anotona тональлекне таный, нотаны яза һәм аны теләсә кайсы башка тональлеккә күчерә. Бушлай.
Anotona'ны карагызБу биттәге һәр аваз исәпләнгән, беркайдан да күчерелмәгән.