Музыка формалары — әсәр ничек корылган
Бер генә көйгә алты кору ысулы: кабатлана торганы, кайта торганы, үзгәреп кайта торганы — һәм башка ладта торганы.
Әсәр — авазлар рәтеннән дә күбрәк нәрсә. Аның корылышы бар: нәрсәдер кайта, нәрсәдер кайтулар арасында тора, нәрсәдер үзгәргән килеш кире килә. Бу корылышны форма дип атыйлар, һәм өч минутлык әсәрнең өч минутлык очраклылык булып ишетелмәвенең сәбәбе дә шул.
Бу биттә шул ук гади көй алты тапкыр тора һәм һәр юлы башкача корылган. Үзгәрә торган нәрсә авазларда түгел, ә аларның урнашуында — һәм нәкъ шуны санарга мөмкин.
Рәсемнәр чыннан да уеп ясалган һәм үлчәнгән: бүлекләр өстендәге хәрефләр, алар арасындагы кушарта сызыклары һәм һәр бүлекнең аваз рәте рәсемдә дә, тавышта да бар, һәм икесен дә йөзгә-йөз куярга була.
Остинато
Астта кыска бизәк ага, һәм ул һәрвакыт бертөрле ага. Өстендә көй ирекле алга бара. Бизәк үзгәрми, бары тик туктый — һәм аккан вакытта үстендәге барысын да күтәрә. Популяр җырлардагы бас бизәкләрен белгән кеше остинатоны белә.
Канон
Шул ук көй ике тапкыр, ләкин бер үк вакытта түгел: икенче тавыш соңрак башлый һәм аннары аваздан авазга шуны ук җырлый. Анда бергә ишетелгәнне беркем аерым уйлап тапмаган — ул бер генә көйнең үзенә үзе кушылуыннан туа.
Җыр формасы
Өч бүлек, һәм беренчесе ахырда үзгәрмичә кайта. Алар арасында башка нәрсә тора, шунда гына кайту кайту булып ишетелә. Бөтен булып ишетелә торган иң гади корылыш, шуңа күрә барысы арасында иң еш очраганы.
Рондо
Шул ук бүлек берничә тапкыр кайта, ә аның чыгышлары арасында һәр юлы яңа нәрсә тора. Кайта торганы әсәрне бергә тота, арадагысы аны хәрәкәттә тота. Кайтучы бүлек никадәр еш килсә, тыңлаучы аны шулкадәр күбрәк көтә.
Тема һәм үзгәртү
Тема башта бөтенләй гади тора. Аннан соң ул кайта — бизәлеп, әйләнеп үтелеп, вак озынлыкларга таркатылып. Таяныч нокталары шул ук кала, юкса ул инде тема булмас иде; алар арасындагының барысы да яңа. Шуңа күрә икенче бүлек билгеле A дип атала.
Соната формасы
Ике тема, һәм башта алар төрле ладларда тора: беренчесе төп ладта, икенчесе югарырак. Уртада икесе белән дә эшләнә. Ахырда икесе дә кайта, һәм хәзер икенчесе дә төп ладта тора — менә шул тигезләшү форманың бөтен мәгънәсе.
Алты форма бер карашта
Һәр юл корылышны һәм аның рәсемдә нәрсә белән танылуын атый. Хәреф рәтләре нәкъ шулай бу битнең рәсемнәре өстендә тора; алар саналган, чамаланмаган.
| Форма | Корылыш | Нәрсә белән таныла |
|---|---|---|
| Остинато | бер бизәк, өзлексез ага | Аскы тавыш шул ук аваз рәтен өч тапкыр уйный |
| Канон | бер көй, ике тапкыр, күчерелгән | Икенче тавыш беренчесен ике өлеш соңрак кабатлый |
| Җыр формасы | A B A | Беренче һәм өченче бүлек аваздан авазга бертөрле ишетелә |
| Рондо | A B A C A | Шул ук бүлек өч тапкыр ишетелә, үзгәрмичә |
| Тема һәм үзгәртү | A A′ | Үзгәртүнең һәр дүртенче авазы теманың авазы |
| Соната формасы | A B C A B | Икенче тема башта югарырак, ахырда төп ладта ишетелә |
Форма ничек укыла
Бүлекләр хәреф ала: беренчесе A дип атала, аннан аерылган икенчесе B, аннан соңгысы аерылганы C. Бүлек кайткач, үзенең иске хәрефен кире ала — шуңа күрә җыр формасы A B A, рондо исә A B A C A булып укыла. Әгәр ул үзгәреп кайтса, тагын бер билге ала.
Нота язмасында бүлекләрне кушарта сызыгы аера, ә ахырда калын тәмамлау сызыгы тора. Икесе дә бизәк түгел: кушарта сызыгы монда яңа нәрсә башлануын әйтә, музыка туктамыйча.
Алты форманың икесе хәреф йөртми, чөнки аларда бүлек юк. Остинатода шул ук бизәк үзгәрмичә ага, ә өстендә башка нәрсә хәрәкәт итә; канонда икенче тавыш шул ук көйне җырлый, тик соңрак. Аларның корылышы берсе өстендә берсе тора, берсе артыннан берсе түгел.
Янәшәдә нәрсә тора
Сызыклар ничек авазга әйләнә: Нота укырга өйрән. Барлык формаларның иң катысы, бер теманың алты үзгәреше белән: Фуга. Бөтен бүлекләрне санаганчы бер такт ничек санала: Үлчәмнәр.
Нота билгеләре · Музыка терминнары
Моны Anotona сезнең өчен эшли
Нотаны фотога төшерегез яки көйне уйнагыз — Anotona тональлекне таный, нотаны яза һәм аны теләсә кайсы башка тональлеккә күчерә. Бушлай.
Anotona'ны карагызБу биттәге һәр аваз исәпләнгән, беркайдан да күчерелмәгән.