Kalimba: tekau mā whitu ngā arero hei pā
He kalimba hei pā, ōna arero tekau mā whitu katoa me ō rātou tau, me pēhea te pānui i ngā ira me pēhea te whakarite i ōna oro – me te tangi tūturu o te kalimba.
Pāngia kia tangi
Pāngia tētahi arero, ā, ka tangi; ki te kōneke koe i tō matihao i runga i ētahi, ka tangi takitahi rātou. Mā ngā pātene o runga e whakarite anō te kalimba katoa.
He piana kōnui te kalimba: he arero maitai i runga i tētahi pouaka rākau, ka pāngia ki ngā kōnui e rua. Tekau mā whitu ngā arero o te nuinga, ā, kua whakaritea ki C nui — ko ngā oro ōrite ki ō ngā pātuhi mā o te piana, neke atu i te rua ōkatawa.
Ko te raupapa anake te mea me waia. Kei waenganui te arero tino hohonu, ā, ka piki haere te oro ki waho, whakawhiti ai i te taha mauī me te taha matau. Ko te tangata e hiahia ana ki te neke i tētahi oro ki te oro e whai ake ana ki runga, me whakawhiti taha ia i ia wā — koia i tawhiti ai ngā arero noho tata o te taha kotahi i te tuatoru, ā, ko ngā mea e toru e tū tahi ana ka hanga i te kotahitanga toru.
Ngā arero tekau mā whitu
I te nuinga o ngā kalimba kua tuhia ia arero: he tau mō te taumata o te tauine, me ngā ira ki runga mō te ōkatawa. Ko te tahi te oro take, ko te whitu te oro kei raro i te tahi e whai ake ana; ko te ira kotahi he ōkatawa kotahi ki runga, ko ngā ira e rua he ōkatawa e rua.
Ka pānuihia e te ripanga ngā arero mai i te mauī ki te matau, pērā i tō rātou takoto ki mua i a koe.
| Tau | Oro | Tūnga |
|---|---|---|
| 2 | D | mauī |
| 7 | B | mauī |
| 5 | G | mauī |
| 3 | E | mauī |
| 1 | C | mauī |
| 6 | A | mauī |
| 4 | F | mauī |
| 2 | D | mauī |
| 1 | C | waenganui |
| 3 | E | matau |
| 5 | G | matau |
| 7 | B | matau |
| 2 | D | matau |
| 4 | F | matau |
| 6 | A | matau |
| 1 | C | matau |
| 3 | E | matau |
Te pānui i ngā tau kalimba
Ko te nuinga o te puoro kalimba ka tuhia ki ngā tau, kaua ki ngā rārangi e rima — koinei anō te tuhinga e pānuitia ai ngā waiata me ngā wāhanga rōpū waiata i Haina me Initonīhia. Ko ia tau he arero kotahi, ā, mā ngā tohu huri noa e kī mai te roa o tōna tangi.
Anei ngā ine tuatahi e rua o tētahi waiata tamariki kua tuhia kia rua: ki runga i ngā rārangi e rima, ki raro ki ngā tau. Kei ia nota tōna tau, kei ia ine tōna rārangi.
1155665–
Te tikanga o ngā tohu
- 5Ko te tau anake ka tangi mō te patu kotahi.
- 5–Ko ia rārangi poto i muri ka tāpiri i te patu kotahi.
- 5Kotahi te rārangi ki raro: haurua patu.
- 5E rua ngā rārangi ki raro: hauwhā patu.
- 5Mā te ira i muri ka kotahi me te haurua te roa.
- 5Ko ia ira ki runga ka hiki i a ia kia kotahi ōkatawa.
- 0Ko te kore he okiokinga.
- 55Ka honoa e te pewa ngā tau ōrite e rua: kāore te tuarua e pā anō.
- 53Ko ngā tau e rua e tū ana tētahi ki runga i tētahi ka pāngia ngātahi.
Te whakarite i te kalimba
Ka whakaritea ia arero mā tōna roa. Ki te patua ki te hama whakarite kia puta ake ki waho i raro i te arahanga, ka roa ake, ka hohonu ake tōna oro; ki te patua kia hoki ki roto, ka poto ake, ka teitei ake tōna oro. Ka nui ngā hīkoi iti.
Ko te huarahi māmā rawa: mā Pupuri oro e whakaatu mēnā he teitei rawa, he hohonu rawa rānei tētahi arero.
Te whakarite ki tētahi atu kī
Ko te kalimba kua whakaritea ki C nui ka whakatangi i ngā oro e whitu o C nui anake. Mō tētahi atu kī, ka nekehia ētahi arero kia kotahi haurua oro — e rua mō G nui, e rua anō mō F nui. Mā te ripanga e whakaatu ko ēhea, ā, ka taea te kalimba o runga te whakarite pērā anō kia rongo ai koe i te rerekētanga.
Mō A iti kāore he mea hei neke: e whitu ōna oro, he ōrite ki ō C nui, engari ka tīmata i te ono.
| Kī | Ngā arero | Ahunga |
|---|---|---|
| G nui | 44 | haurua oro ki runga |
| F nui | 77 | haurua oro ki raro |
He waiata hei whakatangi
Ko ngā waiata me ngā hīmene kei te rawa tūmatanui, e uru ana ki ngā arero tekau mā whitu kāore he oro tauiwi kotahi, kua tuhia ki ngā tau i tō rātou ake whārangi, ā, ka taea ia te whakarongo: Tuhinga puoro kalimba.
Ngā whārangi e hāngai ana
Ko aua waiata anō ki ngā rārangi e rima, me ngā kotahitanga: Ngā waiata. Me pēhea te pānui puoro: Ako ki te pānui puoro. Ā, he aha te tahi ki te whitu i ōrite ai ki ngā kupu o te solifa: Solifa, do re mi.
Mā Anotona e mahi māu
Tangohia he whakaahua o te pepa puoro, tērā rānei whakatangihia te rangi — ka mōhio a Anotona ki te kī, ka tuhi i ngā oro, ka nuku ki tētahi atu kī. Utu kore.
Tirohia a AnotonaKua tātaihia ia oro o tēnei whārangi; kāore i tāruatia mai i tētahi atu wāhi.