Die balk — dit verander die lees, nie die klank nie
Vyf pare om na te luister. Elke paar dra dieselfde note, net anders geskryf — en albei opnames klink noot vir noot eenders.
Twee agtstes klink eenders, of elkeen sy eie vlaggie dra en of albei onder een balk staan. Die balk sê die speler niks oor lengte, sterkte of aanslag nie; dit sê die leser wat bymekaar hoort. Juis daarin lê die waarde: dit maak van ’n ry eenderse notekoppe ’n maat wat die oog met een oogopslag tel.
Hier staan vyf pare langs mekaar, elkeen een keer so en een keer anders geskryf. Albei weergawes kan beluister word, en ’n mens hoor geen verskil nie — insette, duurtes en toonhoogtes is noot vir noot dieselfde. Die hele verskil staan in die prentjie.
Dit is nie ’n bysaak nie. Wie verkeerd balk, skryf ’n maat wat anders getel word as wat dit klink: ses agtstes in groepe van twee lees soos ’n driekwartmaat, dieselfde ses in groepe van drie soos ses-agtste. Die klank besleg dit nie; die prentjie wel.
Vlaggies of balke
Agt agtstes, elkeen met sy eie vlaggie — reg getel, maar moeisaam om te lees. Langsaan staan dieselfde agt onder twee balke. Geen enkele noot verander daardeur nie: die opnames is noot vir noot, inset vir inset dieselfde. Wat verander, is die tyd wat die oog nodig het. In gedrukte musiek staan losstaande vlaggies daarom byna net waar ’n noot alleen op sy slag staan.
Balkgroepe in vierkwartmaat
Weer agt agtstes, dié keer in albei prentjies gebalk — in die een onder een enkele balk, in die ander onder twee. Dit is dieselfde musiek en albei is leesbaar; net wys die tweede prentjie waar die helftes van die maat lê, en die eerste verberg dit. In vierkwartmaat groepeer ’n mens daarom per halwe maat, en waar dit vinnig gaan, per kwart. Die balk is ’n berig oor die maat, nie oor die note nie.
Twee groepe van drie in ses-agtste
Ses agtstes in 6/8. In een prentjie staan hulle in drie groepe van twee, in die ander in twee groepe van drie. Die note is in albei prentjies dieselfde en die opnames klink eenders — maar hulle word anders getel: 6/8 het twee slae van drie agtstes elk, en net die tweede prentjie sê dit. Die eerste lyk soos ’n driekwartmaat en word so gelees.
Die tweede balk by sestiendes
’n Agtste en twee sestiendes, twee keer na mekaar. In die een prentjie dra elke noot sy eie vlaggie; in die ander loop ’n deurlopende balk oor die groep en ’n tweede, korter een lê daarbo — presies so lank soos die twee sestiendes. Die aantal balke noem die nootwaarde: een balk agtstes, twee balke sestiendes, drie balke twee-en-dertigstes. Dit geld vir elke balk afsonderlik, ook binne een groep.
Die balk loop oor die rus
’n Kort rus in die middel van die figuur. In die eerste prentjie breek dit die groep: die eerste noot staan alleen met sy vlaggie en die laaste twee kry ’n eie balk. In die tweede loop ’n balk oor die rus en al vier plekke bly as groep leesbaar. Die klank is in albei gevalle dieselfde — die rus bly ’n rus. Die gekose skryfwyse besluit of die figuur as ’n eenheid of as twee brokstukke gesien word.
Waarvolgens gegroepeer word
Die reël is kort: ’n balk bind saam wat op een slag val. In vierkwartmaat is dit elke keer vier agtstes — een groep vir die eerste helfte van die maat en een vir die tweede, sodat die middel sigbaar bly. Een enkele balk oor al agt sou nie verkeerd getel wees nie, maar dit verberg juis die plek waar getel word.
In ses-agtste gee dieselfde reël ’n ander prentjie, want daardie maat word in twee drietalle getel en nie in drie tweetalle nie. Daarom staan daar twee groepe van drie. Balk dieselfde ses agtstes twee-twee en jy het vir die oog ’n driekwartmaat geskryf — die leser tel dit verkeerd, al staan elke noot op sy plek.
Twee fynhede kom by. Sestiendes onder ’n balk kry ’n tweede, korter balk; dit lê bo die eerste en loop net so ver as die sestiendes self. En ’n rus breek nie noodwendig ’n gebalkte groep nie: in vinnige figurasie loop die balk daaroor, sodat die groep as groep leesbaar bly.
Wat langsaan staan
Die nootwaardes en hul lengtes: Nootwaardes. Watter maatsoort hoe getel word: Maatslagtekens.
Musieksimbole · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.