Kalimba: sewentien tonge om aan te raak
’n Kalimba om aan te raak, al sewentien tonge met hul syfers, hoe om die punte te lees en hoe om te stem – met egte kalimbaklank.
Raak aan en speel
Raak ’n tong aan en dit klink; vee met jou vinger oor ’n paar en hulle klink na mekaar. Die knoppies daarbo stem die hele kalimba oor.
Die kalimba is ’n duimklavier: metaaltonge oor ’n houtkas, wat met albei duime getokkel word. Die meeste het sewentien tonge en is in C majeur gestem — dieselfde tone as die wit klawers van ’n klavier, oor ’n bietjie meer as twee oktawe.
Net die volgorde is ongewoon. Die laagste tong sit in die middel, en na buite klim die tone afwisselend links en regs. Wie van een toon na die volgende hoër een wil gaan, wissel dus elke keer van kant — en juis daarom lê buurtonge aan dieselfde kant ’n terts uitmekaar, en drie langs mekaar vorm ’n drieklank.
Die sewentien tonge
Op die meeste kalimbas is elke tong gemerk: met ’n syfer vir die trap van die toonleer en met punte daarbo vir die oktaaf. Een is die grondtoon, sewe die toon net onder die volgende een; een punt beteken ’n oktaaf hoër, twee punte twee oktawe.
Die tabel lees die tonge van links na regs, soos hulle voor jou lê.
| Syfer | Toon | Ligging |
|---|---|---|
| 2 | D | links |
| 7 | B | links |
| 5 | G | links |
| 3 | E | links |
| 1 | C | links |
| 6 | A | links |
| 4 | F | links |
| 2 | D | links |
| 1 | C | middel |
| 3 | E | regs |
| 5 | G | regs |
| 7 | B | regs |
| 2 | D | regs |
| 4 | F | regs |
| 6 | A | regs |
| 1 | C | regs |
| 3 | E | regs |
Hoe om kalimbasyfers te lees
Kalimbamusiek word meestal in syfers geskryf eerder as op ’n notebalk — in dieselfde skrif waarin mense in China en Indonesië ook liedjies en koorstemme lees. Elke syfer is ’n tong, en die tekens rondom dit sê hoe lank dit klink.
Hier staan die eerste twee mate van ’n kinderliedjie twee keer: bo op die notebalk, daaronder in syfers. Elke noot het sy syfer, elke maat sy maatstreep.
1155665–
Wat die tekens beteken
- 5’n Syfer op sy eie klink een slag lank.
- 5–Elke strepie daarna hou dit een slag langer aan.
- 5Een keer onderstreep: ’n halwe slag.
- 5Twee keer onderstreep: ’n kwartslag.
- 5’n Punt daarna maak dit een en ’n half keer so lank.
- 5Elke punt daarbo lig dit met ’n oktaaf.
- 0Die nul is ’n rus.
- 55’n Boog verbind twee gelyke syfers: die tweede word nie weer getokkel nie.
- 53Twee syfers bo-op mekaar word saam getokkel.
Die kalimba stem
Elke tong word deur sy lengte gestem. Tik jy dit met die stemhamer ’n entjie verder onder die brug uit, word dit langer en klink dit laer; tik jy dit terug, word dit korter en klink dit hoër. Klein treetjies is genoeg.
Dit gaan die maklikste met ’n stemapparaat, en hier op die webwerf is een: Stemapparaat. Dit wys of ’n tong te hoog of te laag staan.
Na ’n ander toonsoort oorstem
’n Kalimba in C majeur speel net die sewe tone van C majeur. Vir ’n ander toonsoort word enkele tonge ’n halftoon verskuif — vir G majeur twee, vir F majeur ook twee. Die tabel sê watter, en die kalimba hierbo kan net so oorgestem word, sodat jy die verskil hoor.
Vir A mineur hoef niks geskuif te word nie: dit het dieselfde sewe tone as C majeur en begin net op die ses.
| Toonsoort | Tonge | Rigting |
|---|---|---|
| G majeur | 44 | ’n halftoon hoër |
| F majeur | 77 | ’n halftoon laer |
Stukke om na te speel
Die liedjies en gesange in die openbare besit wat sonder ’n enkele vreemde toon op die sewentien tonge pas, staan in syfers op ’n eie bladsy, elkeen om na te luister: Kalimbanote.
Wat langsaan staan
Dieselfde stukke op die notebalk, met akkoorde: Stukke. Hoe om note te lees: Leer note lees. En waarom een tot sewe dieselfde is as die lettergrepe van solfa: Solfa, do re mi.
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.