Oktaaftekens
Vyf gevalle om na te luister: dieselfde note een keer met hulplyne, een keer met die teken. Die klank bly, die beeld skuif.
’n Noot ver bo die notebalk het hulplyne nodig, en van die derde af tel niemand hulle meer terwyl hy speel nie. Daarvoor is daar ’n teken: 8va bo die note beteken «een oktaaf hoër as wat gedruk is», 8vb daaronder «een oktaaf laer», 15ma dadelik twee oktawe.
Op hierdie bladsy staan elke geval twee keer langs mekaar: sonder teken links, met teken regs. Wie na albei luister, hoor dieselfde toon — en dit is die hele punt. Wat verander, staan net in die beeld: elke kop wat die teken dek, skuif presies sewe trappe, dit wil sê een oktaaf. Albei helftes is hier nagemeet: die toonhoogte uit die klank, die plek van die koppe uit die gedrukte beeld.
Die teken is dus geen bevel aan die hand nie maar ’n hulp vir die oog. Dit verander niks aan die musiek nie, net hoe gemaklik sy op die papier lê.
Een oktaaf hoër: 8va
Vier note hoog bo die notebalk: sonder die teken hang hulle aan hulplyne wat met die lees getel moet word. Met 8va sak dieselfde plek in die notebalk in en word met een oogopslag gevat. In albei beelde word dieselfde klawers aangeslaan — ’n mens hoor geen verskil nie omdat daar geen is nie.
Een oktaaf laer: 8vb
Dieselfde na onder, hier in die bassleutel. ’n 8vb onder die note stoot die beeld een oktaaf op en die hulplyne daaronder verdwyn. Wie net die regterbeeld sien, speel nogtans die lae note: die teken staan mos daarby.
Twee oktawe: 15ma
Heel bo is een oktaaf nie meer genoeg nie. Dan staan daar 15ma — nie «16ma» nie, want die trappe word van onder na bo getel, en twee oktawe op mekaar deel ’n noot in die middel. Ook hierdie teken is net ’n leeshulp: die klawer wat gedruk word, is dieselfde as links.
Waar die teken ophou
Die teken geld so ver as wat sy stippellyn strek. Hier hou dit na die tweede noot op — en inderdaad skuif net die eerste twee koppe, die laaste twee staan in albei beelde op dieselfde plek. Juis dit is die toets of ’n uitgawe die einde van die teken netjies gesit het.
Die sleutel met die klein agt
Die laaste geval werk andersom. Die klein agt onder die vioolsleutel geld nie vir ’n stuk nie maar vir die hele werk, en dit staan op byna elke kitaarblad: wat daar geskryf staan, klink een oktaaf laer. Albei beelde hier klink dieselfde — net die musiek regs staan een oktaaf hoër op die papier, omdat die sleutel haar weer afbring.
Hoe ver die teken geld
Agter 8va loop ’n stippellyn, en aan die einde daarvan staan ’n klein haakjie na onder. So ver geld die teken en nie een noot verder nie — waar die haakjie staan, word weer presies gelees soos daar gedruk staan. Sommige uitgawes skryf daar boonop loco, Italiaans vir «op sy plek».
Ontbreek daardie haakjie, dan is die plek dubbelsinnig, en in noteskrif beteken dubbelsinnig dieselfde as verkeerd. Daarom het die vierde geval hier doelbewus ’n kort stuk: die teken hou in die middel van die maat op, en die laaste twee note staan presies waar hulle sonder dit sou staan.
Wat langsaan staan
Watter sleutel watter lyn vasstel en waarom daar meer as een is: Notesleutels. Wat ’n oktaaf eintlik is en hoe dit tussen die ander afstande lê: Intervalle.
Musieksimbole · Intervalle · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.