Enharmoniese verwisseling
Vyf pare om na te luister: dieselfde klawer twee keer, twee verskillende notebeelde. Die klank is dieselfde, die skryfwyse nie.
Tussen C en D lê op die klavier presies een swart klawer. Neergeskryf is sy twee dinge: ’n verhoogde C of ’n verlaagde D. Albei skryfwyses klink eenders — hulle word enharmonies verwissel genoem.
Op hierdie bladsy staan elke paar twee keer langs mekaar. Wie na albei beelde luister, hoor een en dieselfde toon; wie na hulle kyk, sien twee verskillende note: die kop sit ’n trap hoër of laer, en voor hom staan ’n ander voortekens. Juis hierdie verskil is hier nagemeet — die toonhoogte uit die klank, die plek van die kop en die teken uit die gedrukte beeld.
Die skryfwyse is nie ’n smaaksaak nie. Dit sê waar die toon vandaan kom en waarheen hy wil: in ’n toonsoort met kruise heet hy so, in een met molle anders, en binne ’n akkoordreeks kry hy sy naam volgens sy rol. Wie die verkeerde skryfwyse kies, speel wel reg, maar skryf iets anders neer as wat bedoel is.
Die swart klawer
Die algemeenste geval en die eenvoudigste: die klawer tussen twee stamtone het geen eie letter nie, dus leen sy een by die bure — een keer van onder af met ’n verhoging, een keer van bo af met ’n verlaging. In die beeld spring die notekop daarmee ’n trap, en die teken ruil van rigting.
’n Kruis op ’n wit klawer
Tussen E en F lê geen swart klawer nie, die afstand is reeds ’n halwe toon. ’n Verhoogde E beland daarom op die klawer wat in elk geval F heet. Dit lyk oorbodig en is dit nie: in ’n toonleer wat ’n E nodig het, staan daar die verhoogde E — anders sou dieselfde letter twee keer kom en ’n ander glad nie.
Oor die oktaafgrens heen
Dieselfde aan die boonste rand van die oktaaf: van B na C is dit ’n halwe toon, dus val ’n verhoogde B op die C daarbo. Hier skuif die notekop nie net ’n trap nie, hy ruil van oktaaf — in die klank word niks daarvan gemerk nie, in die beeld alles.
’n Mol op ’n wit klawer
En in die ander rigting: ’n verlaagde C val op die klawer daaronder. Die notekop staan dan ’n trap hoër as sy eendersklinkende buurman, en voor hom staan ’n mol. Sulke skryfwyses is skaars, maar hulle is geen fout nie — hulle duik op waar die toonsoort hulle vra.
Die dubbelkruis
Twee verhogings gelyk lig die toon ’n hele trap op: die kop bly op sy trap, die klawer wat gedruk word, is dié van die buurman. Die dubbelkruis lyk soos ’n klein skuins kruis en staan byna net daar waar ’n toonleer vol kruise sy letters in orde moet hou.
Twee toonsoorte, dieselfde klawers
Wat vir een toon geld, geld vir ’n hele toonsoort. Fis majeur en Ges majeur druk klawer vir klawer dieselfde — hulle klink nie soortgelyk nie, hulle klink eenders. In die notebeeld staan die een daar met ses kruise, die ander met ses molle.
Watter een geneem word, word bepaal deur wat rondom staan: ’n stuk wat uit B majeur kom, skryf verder kruise; een wat na Des majeur toe wil, skryf molle. Albei kere klink dit eenders, en albei kere is net een van die skryfwyses die voor die hand liggende.
Wat langsaan staan
Watter tekens die toon verhoog en verlaag en hoe lank hulle geld, staan by die Toevallige tekens. Watter toonsoort hoeveel daarvan het en hoe hulle saamhang, staan by die Toonsoorte.
Musieksimbole · Toonsoorte · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.