Die pedaal van die klavier — en wat dit aan die klank doen
Vyf gevalle om na te luister. Regs staan dieselfde plek uitgeskryf: so lank as wat dit werklik onder die pedaal klink.
Die voet speel saam. Wie die regterpedaal trap, lig die dempers van al die snare af: ’n aangeslane toon hou nie meer op wanneer die klawer gelos word nie, maar eers wanneer die voet die pedaal los. In die nootbeeld verander geen enkele noot nie — in die klank verander alles.
Presies dit is hier hoorbaar gemaak. Links staan die plek sonder pedaal: vier kwarte, elk so kort as wat dit geskryf staan. Regs staan dieselfde tone uitgeskryf, elk so lank genoteer as wat dit werklik onder die pedaal klink. Albei weergawes kan mens beluister, en die verskil is nie ’n verslag nie maar iets wat mens hoor.
Waarom uitgeskryf en nie eenvoudig met die teken nie? Omdat hierdie bladsy se notesetsel die teken wel steek maar nie speel nie. Sou daar regs net die teken staan, dan klink dit net so kort as links, en die bladsy beweer stilweg dat die pedaal niks doen nie. Dit doen wel iets, en dit is dit.
Pedaalteken
Onder die notebalk staan die woord Ped., en waar die voet los, ’n sterretjie. Die note daarbo bly wat hulle is: vier kwarte. Regs is dieselfde vier tone genoteer soos hulle onder die pedaal klink — die eerste hou tot die einde van die maat, die tweede effens korter, en aan die slot staan al vier saam. Dit is nie ander musiek nie, dit is dieselfde, uitgeskryf.
Die pedaallyn
Dieselfde plek, dieselfde pedaal, ’n ander skryfwyse. In plaas van woord en sterretjie loop onder die notebalk ’n lyn met twee hakies: die eerste sê waar die voet afgaan, die tweede waar dit opkom, en tussenin sien mens met een oogopslag hoe lank die pedaal bly lê. In moderne uitgawes is dit die gewone vorm, veral waar dikwels gewissel word.
Die pedaalwissel
Twee harmonieë na mekaar. Die hakie in die middel van die lyn beteken: los en op dieselfde oomblik weer trap. Regs hoor mens wat dit doen — die eerste harmonie klink tot by die maatstreep en is dan weg, die tweede begin skoon. Die wissel staan presies op die slag waarop die nuwe harmonie kom, nie voor nie en nie na nie.
Pedaal oor die harmoniewissel heen
Dieselfde twee harmonieë, maar die pedaal bly lê. Regs hang die tone van die eerste maat met bindbogies in die tweede in en klink verder terwyl die nuwe harmonie reeds speel. Aan die einde staan agt tone gelyktydig in die vertrek. Soms is dit juis die bedoeling; meestal is dit die fout wat mens in jou eie spel eerste hoor en laaste afleer.
Die linkerpedaal: una corda
Die linkerpedaal skuif die meganiek: die hamer raak minder snare en die toon word sagter en dowwer. Dit staan as woord daar, una corda, en word opgehef met tre corde. Toonhoogte en duur verander nie, en daarom klink die twee opnames hier eenders — wat verander is die kleur, en kleur is die enigste ding wat hierdie opname nie het nie.
Wat in die beeld staan en wat in die klank
Vir dieselfde ding bestaan twee skryfwyses. Die ouer een sit die woord Ped. waar die voet afgaan en ’n sterretjie waar dit weer opkom. Die nuwer een trek onder die notebalk ’n haaklyn wat presies so lank is as wat die pedaal gehou word — dit is die presieser een, want mens sien die einde in plaas daarvan om dit te soek.
Wanneer gewissel word, bepaal die harmonie. Wie die pedaal oor ’n harmoniewissel laat lê, laat albei harmonieë gelyk klink; die vierde voorbeeld laat dit hoor. Daarom staan die pedaalwissel byna altyd presies op die slag waarop die nuwe harmonie kom: los en op dieselfde oomblik weer trap, sodat die nuwe klank saamgeneem word en die ou een buite bly.
Die linkerpedaal is iets anders. Dit skuif die meganiek sodat minder snare aangeslaan word; die toon word sagter en dowwer, maar nie langer nie. Dit staan as woord daar, una corda, en word opgehef met tre corde. In hierdie bladsy se opname hoor mens daarvan niks — dit ken toonhoogte en duur, maar nie klankkleur nie.
Wat langsaan staan
Die nootwaardes en hulle lengtes: Nootwaardes. Hoe mens note van voor af lees: Leer note lees.
Musieksimbole · Pedaalteken · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.