Meerstemmigheid — een melodie, vyf setwyses
Vyf setwyses om na te luister. Bo in al vyf staan dieselfde melodie; eers dit wat daaronder lê maak daarvan eenstemmigheid, homofonie of polifonie.
Hoeveel stemme klink, sê nog nie hoe ’n stuk gebou is nie. Twee stemme kan dieselfde pad loop, mekaar dra of elk sy eie pad gaan — en dit hoor ’n mens dadelik, sonder om een vakwoord te ken.
Daarom staan dieselfde melodie vyf keer op hierdie bladsy. In al vyf prente is dit noot vir noot dieselfde, uit die klank nagetel. Wat verander, lê altyd daaronder: niks, ’n tweede stem wat in dieselfde tred loop, twee gehoue akkoorde, ’n selfstandige stem, of dieselfde melodie nog een keer in eenvoudiger gedaante.
Die ou name beskryf niks anders nie. Wie die vyf prente ná mekaar beluister, het die name daarna net nog nodig om iets op te soek.
Eenstemmigheid
Die melodie alleen. Op geen oomblik klink meer as een toon nie — daarop, en op niks anders nie, rus die naam. Of een mens dit sing of honderd in unisoon verander niks; eers ’n toon wat gelyktydig op ’n ander hoogte klink maak die set meerstemmig.
Homofonie
’n Tweede stem loop in dieselfde tred: elke inset dra albei stemme, nie een wag op die ander nie. So is ’n koraal geskryf en so klink ’n koor wat akkoorde sing. Die melodie is bo hoorbaar omdat dit hoër lê, nie omdat dit anders beweeg nie.
Melodie met begeleiding
Onder die melodie lê akkoorde wat net selde wissel. Daarom klink op ’n paar plekke vier tone saam, en daartussen net die melodie. Dit is die set van byna elke lied met kitaar of klavier: een stem lei, die res dra die harmonie.
Polifoniese set
Die tweede stem begin later en gaan daarna sy eie pad — ’n ander ritme, ’n ander rigting, ’n eie slot. Dit is wat polifonies beteken: nie baie tone nie, maar meer stemme, en elk het iets eie om te sê. Die strengste geval daarvan is die fuga.
Heterofonie
Albei stemme speel dieselfde melodie, die onderste eenvoudiger — dit neem elke tweede toon en laat die res lê. Daarom behoort elke toon onder die melodie tot dieselfde toonklas as die toon daarbo, en in hierdie set is dit die toetssteen. In Japan, Indonesië en die Arabiese musiek is dit die gewone geval.
Die vyf setwyses met een oogopslag
Elke reël noem dit wat in die klank getel kan word: hoeveel tone gelyktydig klink, en waaraan die set herken word. Die syfers kom uit die prente op hierdie bladsy, gemeet en nie geskat nie.
| Setwyse | Tone gelyktydig | Waaraan jy dit hoor |
|---|---|---|
| Eenstemmigheid | 1 | Nooit twee tone gelyktydig nie |
| Homofonie | 2 | Elke inset dra albei stemme |
| Melodie met begeleiding | tot 4 | Die begeleiding slaan net twee keer aan |
| Polifoniese set | 2 | Die tweede stem begin later |
| Heterofonie | 2 | Onder klink dieselfde toon as bo |
Wat die setwyses onderskei
In ’n eenstemmige set klink nooit meer as een toon nie. Dit is eenstemmigheid — ’n lied sonder begeleiding, ’n Gregoriaanse melodie, ’n kinderliedjie wat ’n hele klas sing. Selfs honderd sangers in unisoon bly eenstemmig.
Beweeg twee stemme in dieselfde ritme, ontstaan ’n akkoordset: elke inset dra albei stemme saam. Dit is homofonie in die eng sin, die set van die koraal. Sweef die melodie daarenteen bo akkoorde wat net selde wissel, praat ’n mens van melodie met begeleiding — die set van byna elke lied met kitaar of klavier.
Gaan die stemme hul eie weë, dit wil sê hulle sit op verskillende oomblikke in en elk hou sy eie ritme, is die set polifonies. Die heterofonie is ten slotte die geval wat Europese handboeke lank misgekyk het: twee stemme speel dieselfde melodie, die een eenvoudiger as die ander. In die musiek van Japan, Indonesië en die Arabiese wêreld is dit die gewone geval.
Wat langsaan staan
Hoe twee stemme saam gelei word: Kontrapunt. Wat daarvan word as ’n tema van stem tot stem reis: Fuga. Hoe die afstande tussen twee tone heet: Intervalle.
Musieksimbole · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.