Fermate, asemteken en die rus wat oor verskeie mate strek
Vyf tekens om te hoor en te sien. Vier verander niks aan die klank nie — hulle praat met die speler. Net een tel werklik mate.
Daar is tekens wat geen toonhoogte verander nie en tog bepaal hoe ’n stuk klink. Die fermate hou terug, die asemteken maak plek vir lug, die sesuur sny af. Hoe lank staan nêrens geskryf nie: die speler besluit.
Presies dit is op hierdie bladsy gemeet. Elke teken staan twee keer langs mekaar — links sonder, regs met. By vier van die vyf is die toonhoogtes, die insetoomblikke en die duur in albei prente dieselfde; net die gesteekte prent verander. Wie op speel druk, hoor geen verskil nie, en dit is nie ’n gebrek van die bladsy nie maar die saak self.
Die vyfde teken is anders. Die rus oor verskeie mate vat ’n paar leë mate in een prent saam en skryf die getal daarbo. In die klank staan die hele stilte — dit word dus werklik getel.
Fermate
Bo die laaste noot van die eerste maat staan ’n boog met ’n kolletjie. Dit sê: hou hierdie noot langer as wat geskryf staan. Hoeveel langer staan nêrens nie. In die klankdata verander niks — insetoomblik en duur is links en regs dieselfde, gemeet. Die teken praat met ’n mens, nie met ’n masjien nie.
Fermate oor ’n rus
Dieselfde teken op ’n rus rek die stilte in plaas van ’n toon. Dit staan dikwels net voor ’n nuwe afdeling: die luisteraar moet die breuk hoor. Ook hier bly die klank dieselfde; die rus duur in albei prente net so lank, en wat daarbo uitgaan maak die speler self.
Asemteken
’n Komma bo die notebalk beteken: hier word asem gehaal. Blasers en sangers het dit nodig, strykers sit die strykstok weer aan. Die tyd daarvoor kom uit die vorige noot — die maat bly vol, die noot word net ’n bietjie vroeër gelos. Daarvan staan niks in die klank nie.
Sesuur
Twee kort skuinsstrepies bo die notebalk, in die orkes noem hulle dit spoorstawe. Hulle sny skerper as die asemteken: alles gaan staan, en daarna begin iets nuuts. Hoe lank die stilte duur, besluit weer die speler of die dirigent. Die klank bly in albei prente dieselfde.
Rus oor verskeie mate
Hier verander daar werklik iets. Links staan die leë mate een vir een, regs is hulle in een prent saamgevat: ’n dik balk met die aantal mate daarbo. In die klank duur die stilte in albei gevalle ewe lank — dit word dus werklik getel. In orkespartye spaar dit hele bladsye, maar dit vra vaste tel.
Wat in die prent staan en wat in die klank staan
Die fermate op die laaste noot van ’n afdeling is die algemeenste van hierdie tekens. Gewoonlik hou mens een en ’n half tot twee keer die geskrewe waarde, maar dit is gewoonte en nie voorskrif nie — in ’n koor gee die dirigent die teken om verder te gaan; alleen besluit die asem.
Op ’n rus doen die fermate dieselfde: dit rek die stilte. Die asemteken neem sy tyd egter uit die vorige noot in plaas daarvan om by te tel — die maat bly vol. Die sesuur, twee kort skuinsstrepies bo die notebalk, sny skerper as die asem en staan dikwels voor ’n nuwe gedagte.
In orkesmateriaal spaar die rus oor verskeie mate hele bladsye. In plaas van twintig leë mate staan daar een dik balk met die getal daarbo — tel moet mens nogtans, en wie verkeerd tel, kom op die verkeerde plek in.
Wat langsaan staan
Die rustekens en hulle lengtes: Nootwaardes. Hoe mens note van voor af lees: Leer note lees.
Musieksimbole · Fermate · Musiekwoordeboek
Anotona doen dit vir jou
Neem 'n foto van die bladmusiek of speel die wysie — Anotona herken die toonsoort, skryf die note neer en verplaas hulle na enige ander. Gratis.
Kyk na AnotonaElke noot op hierdie bladsy is uitgereken, nie oorgeskryf nie.