Artykulacja
Siedem znaków na tych samych czterech dźwiękach, każdy do posłuchania: cztery razy ten sam dźwięk, a zmieniają się tylko długość i atak — miara zostaje tam, gdzie była.
Artykulacja mówi, jak dźwięk jest zagrany i jak długo trzymany. Nie zmienia ani tego, kiedy przychodzi, ani tego, który to dźwięk: cztery ćwierćnuty stoją na każdym obrazku tej strony w tym samym miejscu, i cztery razy jest to ten sam dźwięk. Zmienia się brzmiąca długość wewnątrz zapisanej wartości oraz siła ataku. Wersja bez znaku idzie pierwsza — to miara, względem której słychać całą resztę.
Bez znaku
Cztery razy ten sam dźwięk, nic nad nim. Każdy kończy się tuż przed następnym — ta maleńka szczelina należy do zwykłej gry i nie jest jeszcze staccatem. To właśnie wobec tej wersji mierzy się wszystko inne.
Staccato
Kropka nad główką nuty lub pod nią: dźwięk brzmi mniej więcej o połowę krócej, niż jest zapisany, a reszta wartości to cisza. To najczęstszy ze wszystkich znaków artykulacyjnych i nigdy nie oznacza innego tempa — tylko krótszą nutę.
Staccatissimo
Mały klin, wypełniony szpic zamiast kropki: tak krótko, jak pozwala instrument, około jednej czwartej zapisanej wartości. W dawnych wydaniach klin stoi często tam, gdzie chodzi o zwykłe staccato — przed rokiem 1800 oba znaki nie są czysto rozdzielone.
Portato
Kreska i kropka razem nad jedną nutą: niesiona, a jednak oddzielona. Dźwięk trzymany jest niemal w całości, a potem wyraźnie zakończony — rzecz pośrednia, którą Francuzi nazywają louré. Na instrumencie smyczkowym smyczek zostaje przy tym na strunie.
Tenuto
Pozioma kreska: dźwięk trzymany jest przez całą swoją wartość, do ostatniej chwili, i często dostaje odrobinę ciężaru. Przeciwieństwo kropki — i jedyny przypadek na tej stronie, w którym nic się nie odejmuje.
Akcent
Leżący klin: dźwięk jest zagrany mocniej niż sąsiednie, ale zachowuje dokładnie zapisaną długość. Nacisk leży w ataku, nie w trwaniu; po pchnięciu dźwięk wraca do zwykłej siły.
Marcato
Stojący szpic: mocniej niż akcent, a do tego krócej — zaznaczony, ostry, dobitnie oddzielony. Różnicę robi suma obu rzeczy: marcato bez krótkości brzmi tylko głośno, bez ostrości tylko z naciskiem.
Legato i łuk frazowy
Łuk nad kilkoma nutami: przechodzą jedna w drugą bez odrywania, każdy dźwięk trwa aż do wejścia następnego. Zagrany jest tylko pierwszy dźwięk pod łukiem; u smyczków oznacza to jedno pociągnięcie smyczka dla wszystkich, u dętych jedno uderzenie języka na początku.
Co znak naprawdę zmienia
Kropka nad nutą skraca dźwięk, a nie przyspiesza go. Następny dźwięk i tak przychodzi na swoją miarę — to, co zostaje pomiędzy, jest ciszą. Kto zamiast tego gra dalej wcześniej, nie zagrał staccata, tylko przyspieszył tempo. Właśnie to uczytelnia tu przycisk odtwarzania: ataki leżą na wszystkich ośmiu obrazkach tak samo.
Jak krótkie jest staccato, zależy od tempa i od instrumentu. Na skrzypcach powstaje przez oderwanie smyczka, na fortepianie przez puszczenie klawisza, u dętych przez język — jeden znak, trzy różne ruchy. Żadne wydanie nie podaje liczby, bo takiej nie ma: znak mówi krócej niż zapisano, a reszta to smak i ćwiczenie.
Dwa łuki, które nie są artykulacją
Łuk legata wygląda dokładnie jak Łuk przedłużający, i te dwa myli się bez przerwy: łuk przedłużający łączy dwie nuty o tej samej wysokości w jedną dłuższą, a łuk frazowy rozciąga się nad różnymi dźwiękami i mówi tylko, że przechodzą jeden w drugi bez odrywania. Dwie jednakowe nuty pod łukiem są więc zawsze przedłużone. A Fermata to w ogóle nie sprawa artykulacji, tylko czasu: zawiesza zapisaną wartość na tak długo, jak chce wykonawca.
Znaki muzyczne · Dynamika · Ozdobniki · Słownik nutowy
Anotona zrobi to za ciebie
Sfotografuj nuty albo zagraj melodię — Anotona rozpozna tonację, zapisze nuty i przetransponuje je do dowolnej tonacji. Za darmo.
Zobacz AnotonęKażdy dźwięk na tej stronie jest obliczony, a nie przepisany z tabeli.