Znaki chromatyczne
Pięć znaków, które przestrajają dźwięk — wszystkie na tym samym dźwięku, wszystkie do posłuchania: najpierw goły, potem ze znakiem.
Znak chromatyczny zmienia wysokość nuty, przed którą stoi. O ile — za każdym razem tyle samo: o półton, przy znakach podwójnych o dwa. Tego nie da się wyjaśnić, tylko usłyszeć — dlatego każdy obrazek na tej stronie pokazuje ten sam dźwięk dwa razy, najpierw goły, a potem ze znakiem przed nim.
Dźwięk jest zawsze ten sam, i to celowo: znak pozostaje wtedy jedyną rzeczą, która się różni. Krzyżyk podwyższa o półton, bemol obniża o półton, podwójny krzyżyk podwyższa o dwa, podwójny bemol obniża o dwa. Kasownik jako jedyny z pięciu nie ma własnej odległości — cofa to, co stało wcześniej, i przywraca goły dźwięk.
Krzyżyk
Podwyższa dźwięk o półton. Najczęstszy z pięciu znaków: stoi w znakach przykluczowych tonacji krzyżykowych i w środku taktu wszędzie tam, gdzie potrzebny jest dźwięk spoza tonacji. W nazwie podwyższonego dźwięku pojawia się jako końcówka — goła nazwa z sylabą na końcu.
Najpierw dźwięk bez znaku, potem ten sam dźwięk ze znakiem
Bemol
Obniża dźwięk o półton, odpowiednik krzyżyka. W druku wygląda jak mała litera b i właśnie stąd bierze się jego niemiecka nazwa. Stoi w znakach przykluczowych tonacji bemolowych i wszędzie w takcie, gdzie chce się dźwięk o półton niższy.
Najpierw dźwięk bez znaku, potem ten sam dźwięk ze znakiem
Kasownik
Cofa znak chromatyczny i przywraca goły dźwięk. Jako jedyny z pięciu nie ma stałej odległości: po krzyżyku obniża o półton, po podwójnym krzyżyku o dwa. Działa na wszystko, co obowiązuje — na znak w takcie tak samo jak na znak przykluczowy.
Najpierw dźwięk bez znaku, potem ten sam dźwięk ze znakiem
Podwójny krzyżyk
Podwyższa dźwięk o dwa półtony, czyli o cały ton. Wygląda jak mały krzyżyk z czterech klinów i stoi tam, gdzie już podwyższony dźwięk trzeba podwyższyć jeszcze raz — w tonacjach z wieloma krzyżykami i w harmoniach zmierzających do dźwięku prowadzącego. Pisze się go po to, by nazwa dźwięku się zgadzała, a nie dlatego, że byłoby to wygodne.
Najpierw dźwięk bez znaku, potem ten sam dźwięk ze znakiem
Podwójny bemol
Obniża dźwięk o dwa półtony. Dwa bemole obok siebie i ta sama logika co przy podwójnym krzyżyku, tylko w dół: na klawiaturze dźwięk ma dużo prostszą nazwę, ale w kontekście tonacji byłaby ona błędna. Rzadki, a gdy się pojawia, to z dobrego powodu.
Najpierw dźwięk bez znaku, potem ten sam dźwięk ze znakiem
Jak długo obowiązuje znak chromatyczny
Jeden krzyżyk przy pierwszej nucie — wszystkie cztery dźwięki taktu brzmią podwyższone
To jest miejsce, w którym niemal każdy raz przeczyta źle: znak chromatyczny obowiązuje nie tylko dla nuty obok, lecz do następnej kreski taktowej — dla każdej kolejnej nuty tej samej wysokości w tym takcie. Na obrazku tylko pierwsza nuta ma krzyżyk, a mimo to wszystkie cztery dźwięki pierwszego taktu brzmią podwyższone. W drugim takcie nie ma żadnego znaku i tam dźwięk brzmi znowu goły.
Dlatego nikt nie pisze krzyżyka cztery razy. I dlatego dobre wydania drukują czasem kasownik tam, gdzie ściśle biorąc byłby zbędny: w następnym takcie, dla pewności, żeby nikt nie miał jeszcze w uchu krzyżyka z góry. Taki znak nazywa się znakiem ostrzegawczym i bywa ujmowany w nawias.
Znak na początku linii
Jeden krzyżyk na początku linii — cztery podwyższone dźwięki w dwóch rejestrach
Zupełnie z przodu, zaraz za kluczem, stoi coś, co wygląda dokładnie tak samo, a jednak obowiązuje inaczej: znak przykluczowy. Obowiązuje nie do kreski taktowej, lecz dla całego utworu, w każdej oktawie i w każdym takcie — dopóki nie zostanie wpisana nowa tonacja.
Na obrazku stoi jeden jedyny krzyżyk na początku. Potem przychodzą cztery nuty w dwóch różnych rejestrach i wszystkie cztery brzmią podwyższone, choć przy żadnej nie ma znaku. Na tym polega cała różnica: znak wewnątrz taktu obowiązuje dla jednej wysokości do kreski taktowej, znak przykluczowy dla jednej nazwy dźwięku we wszystkich rejestrach.
Która tonacja ma ile znaków
Ile krzyżyków albo bemoli i w jakiej kolejności stoi na początku linii, rozstrzyga tonacja. Tego nie ma tutaj, lecz przy Tonacje — tam dla każdej tonacji narysowany jest obraz znaków, a koło kwintowe pokazuje, dlaczego kolejność jest właśnie taka. Z jakich dźwięków buduje się potem gamę, stoi przy Skale.
Znaki muzyczne · Tonacje · Słownik nutowy
Anotona zrobi to za ciebie
Sfotografuj nuty albo zagraj melodię — Anotona rozpozna tonację, zapisze nuty i przetransponuje je do dowolnej tonacji. Za darmo.
Zobacz AnotonęKażdy dźwięk na tej stronie jest obliczony, a nie przepisany z tabeli.