Enharmonia
Pięć par do posłuchania: ten sam klawisz dwa razy, dwa różne obrazy nutowe. Brzmienie jest takie samo, zapis nie.
Między C a D leży na fortepianie dokładnie jeden czarny klawisz. Zapisany jest dwiema rzeczami: podwyższonym C albo obniżonym D. Oba zapisy brzmią tak samo — mówi się, że są enharmonicznie zamienne.
Na tej stronie każda para stoi dwa razy obok siebie. Kto posłucha obu obrazów, usłyszy ten sam dźwięk; kto na nie spojrzy, zobaczy dwie różne nuty: główka siedzi o stopień wyżej albo niżej, a przed nią stoi inny znak chromatyczny. Właśnie ta różnica jest tutaj zmierzona — wysokość z brzmienia, położenie główki i znak z wygrawerowanego obrazu.
Zapis nie jest przy tym kwestią gustu. Mówi, skąd dźwięk przychodzi i dokąd zmierza: w tonacji z krzyżykami nazywa się tak, w tonacji z bemolami inaczej, a wewnątrz następstwa akordów nazywa się go według jego roli. Kto wybierze zły zapis, zagra wprawdzie dobrze, ale zapisze co innego, niż miał na myśli.
Czarny klawisz
Przypadek najczęstszy i najprostszy: klawisz między dwoma dźwiękami podstawowymi nie ma własnej litery, więc pożycza ją od sąsiadów — raz od dołu z podwyższeniem, raz od góry z obniżeniem. W obrazie główka przeskakuje przy tym o stopień, a znak zmienia kierunek.
Krzyżyk na białym klawiszu
Między E a F nie ma czarnego klawisza, odstęp jest już półtonem. Podwyższone E ląduje więc na klawiszu, który i tak nazywa się F. Wygląda to na zbędne, a takie nie jest: w gamie, która potrzebuje E, stoi tam podwyższone E — inaczej ta sama litera pojawiłaby się dwa razy, a inna wcale.
Przez granicę oktawy
To samo przy górnej krawędzi oktawy: z H do C jest półton, więc podwyższone H spada na C powyżej. Tutaj główka nie przesuwa się tylko o stopień, zmienia oktawę — w brzmieniu nic z tego nie słychać, w obrazie wszystko.
Bemol na białym klawiszu
I w drugą stronę: obniżone C spada na klawisz poniżej. Główka stoi wtedy o stopień wyżej niż jej tak samo brzmiący sąsiad, a przed nią stoi bemol. Takie zapisy są rzadkie, ale nie są błędem — pojawiają się tam, gdzie tonacja ich wymaga.
Podwójny krzyżyk
Dwa podwyższenia naraz podnoszą dźwięk o cały stopień: główka zostaje na swoim stopniu, naciska się klawisz sąsiada. Podwójny krzyżyk wygląda jak mały ukośny krzyż i stoi prawie wyłącznie tam, gdzie gama pełna krzyżyków musi utrzymać swoje litery w porządku.
Dwie tonacje, te same klawisze
To, co obowiązuje dla pojedynczego dźwięku, obowiązuje dla całej tonacji. Fis-dur i Ges-dur biorą klawisz po klawiszu to samo — nie brzmią podobnie, brzmią identycznie. W obrazie nutowym jedna stoi z sześcioma krzyżykami, druga z sześcioma bemolami.
Którą się weźmie, rozstrzyga to, co stoi dookoła: utwór, który przychodzi z H-dur, pisze dalej krzyżyki; ten, który zmierza do Des-dur, pisze bemole. Za każdym razem brzmi to tak samo, i za każdym razem tylko jeden z zapisów jest tym oczywistym.
Co stoi obok
Które znaki podwyższają i obniżają dźwięk i jak długo obowiązują, stoi przy Znaki chromatyczne. Która tonacja ma ich ile i jak się ze sobą wiążą, stoi przy Tonacje.
Znaki muzyczne · Tonacje · Słownik nutowy
Anotona zrobi to za ciebie
Sfotografuj nuty albo zagraj melodię — Anotona rozpozna tonację, zapisze nuty i przetransponuje je do dowolnej tonacji. Za darmo.
Zobacz AnotonęKażdy dźwięk na tej stronie jest obliczony, a nie przepisany z tabeli.