Antimetrische figuren
Zes manieren om de tijd te verdelen, elk twee keer om te beluisteren: eerst de gewone verdeling, dan hetzelfde stuk anders verdeeld.
Een antimetrische figuur is geen toonhoogte en geen teken, maar een verdeling van de tijd: zoveel noten waar er anders andere zouden staan. De maat wordt niet langer en niet korter — ze wordt alleen anders opgedeeld.
Dat laat zich slecht uitleggen en goed horen. Daarom staat elk geval op deze bladzijde twee keer: één keer in de gewone verdeling, één keer met hetzelfde stuk in de figuur verdeeld. Beide rijen duren precies even lang en staan allebei op dezelfde toon — zo blijft de tijd het enige wat verschilt.
Achtsten-triool
3 achtsten in de tijd van 2 — veruit de meest voorkomende antimetrische figuur. Zij deelt één tel in drieën in plaats van in tweeën en is in bijna elk swing- en bluesstuk te horen. Gedrukt staat zij meestal zonder haak: de waardestreep vat haar al samen, het cijfer volstaat.
Kwarten-triool
3 kwarten in de tijd van 2. Dezelfde verdeling als de achtsten-triool, een verdieping hoger — verdeeld wordt niet één tel, maar twee tegelijk. Zij is duidelijk lastiger te raken, omdat de middelste noot tussen twee tellen valt en zich nergens aan vast kan houden.
Zestienden-triool
3 zestienden in de tijd van 2, oftewel een triool binnen één enkele achtste. Zij staat zelden alleen: in loopjes en snelle figuren volgen er meerdere op elkaar, en dan klinkt de hele maat gelijkmatig sneller zonder dat het tempo verandert.
Duool
2 noten in de tijd van 3 — de triool achterstevoren. Zij komt alleen voor in samengestelde maatsoorten zoals de 6/8, waar de tel van huis uit in drieën is verdeeld: daar halveert de duool hem voor een ogenblik. In een maatsoort waarvan de tel toch al tweedelig is, viel er voor haar niets te doen.
Kwintool
5 noten in de tijd van 4. Vijf laat zich niet halveren en niet derden, en juist daarin zit haar aantrekkingskracht: zij legt zich schuin over de puls en komt er pas op de volgende tel weer mee samen. Zij wordt als één beweging gespeeld, niet als vijf getelde noten.
Sextool
6 noten in de tijd van 4. Of je haar als twee triolen hoort of als drie paren, beslissen alleen de accenten — en daarover zijn de leerboeken het nooit helemaal eens geworden. Gedrukt leveren beide hetzelfde beeld op; welke lezing bedoeld is, verraadt de muziek eromheen.
Waaraan je een antimetrische figuur herkent
Aan het cijfer. Het staat boven de noten en zegt hoeveel er in het stuk geperst zijn — een drie boven drie achtsten, een vijf boven vijf zestienden. Zijn de noten geligeerd, dan vat de waardestreep ze al samen en staat het cijfer alleen erboven; zijn ze dat niet, dan trekt men er een rechte haak omheen met het cijfer in het midden.
Waar de verhouding niet voor de hand ligt, drukken sommige uitgaven beide cijfers met een dubbele punt — een zeven boven zestienden kan in een samengestelde maatsoort zeven in de tijd van vier betekenen of zeven in de tijd van zes. Staat er maar één cijfer, dan geldt als vervangen wat de maatsoort gewoonlijk verdeelt.
Hoe lang een losse noot wordt
De rekensom is telkens dezelfde: neem de duur die de noot zonder de figuur zou hebben en vermenigvuldig die met het vervangen getal gedeeld door het eigen getal. Een achtste in een achtsten-triool duurt dus twee derde van een gewone achtste, een zestiende in een kwintool vier vijfde.
In de praktijk rekent niemand dat tijdens het spelen uit. Je telt de figuur als een eigen eenheid — ta-te-ti voor drie, ta-te-ti-te-ta voor vijf — en let er alleen op dat de eerste noot op de tel valt en de volgende tel weer op tijd komt. De cijfers erboven zijn er om na te rekenen, niet om te spelen.
Waar de gewone verdeling staat
Deze bladzijde legt de uitzondering uit. Wat zij vervangt — hele, halve, kwart- en achtste noten en hun rusten — staat bij de Nootwaarden. Welke tel een maat überhaupt heeft, en waarom de duool alleen in bepaalde maatsoorten voorkomt, staat bij de Maatsoorten.
Notentekens · Nootwaarden · Muziektermen
Anotona doet het voor je
Maak een foto van een blad muziek of speel de melodie — Anotona vindt de toonsoort, zet de noten en transponeert ze naar elke andere. Gratis.
Bekijk AnotonaElke noot op deze pagina is berekend, niet overgetypt.