Octaveringstekens
Vijf gevallen om te beluisteren: dezelfde noten eenmaal met hulplijnen, eenmaal met het teken. De klank blijft, het beeld verschuift.
Een noot ver boven de balk heeft hulplijnen nodig, en vanaf de derde telt niemand ze nog tijdens het spelen. Daarvoor bestaat een teken: 8va boven de noten betekent «een octaaf hoger dan gedrukt», 8vb eronder «een octaaf lager», 15ma meteen twee octaven.
Op deze bladzijde staat elk geval tweemaal naast elkaar: links zonder teken, rechts met. Wie beide beluistert hoort dezelfde toon — daar gaat het om. Wat verandert staat alleen in het beeld: elke kop die het teken bestrijkt verschuift precies zeven treden, dat is een octaaf. Beide helften zijn hier nagemeten, de toonhoogte uit de klank en de plaats van de koppen uit het gegraveerde beeld.
Het teken is dus geen bevel aan de hand maar een hulp voor het oog. Het verandert niets aan de muziek, alleen hoe gemakkelijk zij op het papier staat.
Een octaaf hoger: 8va
Vier noten hoog boven de balk: zonder teken hangen ze aan hulplijnen die bij het lezen geteld moeten worden. Met 8va zakt dezelfde passage de balk in en is in één oogopslag te overzien. In beide beelden worden dezelfde toetsen aangeslagen — je hoort geen verschil omdat er geen is.
Een octaaf lager: 8vb
Hetzelfde naar beneden, hier in de bassleutel. Een 8vb onder de noten schuift het beeld een octaaf omhoog en de hulplijnen eronder verdwijnen. Wie alleen het rechterbeeld ziet speelt toch de lage tonen: het teken staat er immers bij.
Twee octaven: 15ma
Helemaal boven is één octaaf niet meer genoeg. Dan staat er 15ma — niet «16ma», want de treden worden van onder naar boven geteld, en twee octaven op elkaar delen een toon in het midden. Ook dit teken is alleen een leeshulp: gegrepen wordt dezelfde toets als links.
Waar het teken ophoudt
Het teken geldt zo ver als zijn stippellijn reikt. Hier houdt die na de tweede noot op — en inderdaad verschuiven alleen de eerste twee koppen, de laatste twee staan in beide beelden op dezelfde plek. Precies daaraan is te zien of een uitgave het einde van het teken netjes heeft gezet.
De sleutel met de kleine acht
Het laatste geval werkt andersom. De kleine acht onder de vioolsleutel geldt niet voor een stuk maar voor het hele werk, en zij staat op vrijwel elk gitaarblad: wat daar geschreven staat klinkt een octaaf lager. Beide beelden hier klinken gelijk — alleen staat de muziek rechts een octaaf hoger op het papier, omdat de sleutel haar weer naar beneden haalt.
Hoe ver het teken reikt
Achter 8va loopt een stippellijn, en aan het eind staat een klein haakje naar beneden. Zo ver geldt het teken en geen noot verder — waar het haakje staat wordt weer gelezen zoals er gedrukt staat. Sommige uitgaven schrijven daar bovendien loco, Italiaans voor «op zijn plaats».
Ontbreekt dat haakje, dan is de plaats dubbelzinnig, en in de notengravure is dubbelzinnig hetzelfde als fout. Daarom heeft het vierde geval hier met opzet een kort stuk: het teken houdt midden in de maat op, en de laatste twee noten staan precies waar ze zonder het teken zouden staan.
Wat ernaast staat
Welke sleutel welke lijn vastlegt en waarom er meer dan één is: Muzieksleutels. Wat een octaaf eigenlijk is en hoe het tussen de andere afstanden ligt: Intervallen.
Notentekens · Intervallen · Muziektermen
Anotona doet het voor je
Maak een foto van een blad muziek of speel de melodie — Anotona vindt de toonsoort, zet de noten en transponeert ze naar elke andere. Gratis.
Bekijk AnotonaElke noot op deze pagina is berekend, niet overgetypt.