Arpeggio
Vijf gevallen om te beluisteren: hetzelfde akkoord, één keer in één slag, één keer gebroken. Dezelfde tonen, een andere inzet.
Een akkoord staat als een kolom in het notenbeeld: alle koppen boven elkaar, alle tonen tegelijk. De golflijn links ervoor zegt dat ze niet tegelijk moeten komen maar snel na elkaar, van onderen naar boven. Het woord komt van het Italiaanse arpa, de harp — een instrument dat een akkoord niet anders kán aanslaan.
Op deze pagina staat elk geval twee keer naast elkaar: links zonder teken, rechts met teken. Wie beide beluistert hoort dezelfde tonen en een ander begin. Dat onderscheidt dit teken van bijna alle andere op deze pagina’s: hier verandert werkelijk de klank en niet alleen het beeld. Beide zijn nagemeten — de inzetmomenten uit de klank, de golflijn en de plaats van de koppen uit het gegraveerde beeld.
Het akkoord wordt er niet langer van. De tonen zetten verschoven in en houden samen op; aan het eind staat dezelfde klank, hij is er alleen anders gekomen.
Het akkoord zonder teken
Vier koppen boven elkaar, één inzet: zo ziet een akkoord eruit als er verder niets bij staat. Alle tonen beginnen tegelijk en houden tegelijk op. Dit beeld is het vergelijkingspunt voor alles wat volgt — rechts ernaast staat hetzelfde nog een keer, en daar is het precies die ene inzet die verandert.
Van onderen naar boven
Dezelfde vier tonen, nu met de golflijn. In de klank zetten ze na elkaar in, van onderen naar boven, en de afstand is zo klein dat het nog als akkoord klinkt en niet als toonladder. De pijlpunt is niet nodig als er toch naar boven gebroken wordt; sommige uitgaven zetten hem er toch bij, om geen twijfel te laten.
Van boven naar beneden
Hetzelfde akkoord, de pijl wijst naar beneden. Nu komt de hoogste toon eerst en de laagste als laatste. Dat is duidelijk zeldzamer en staat meestal waar een bas moet naklinken, of waar de hand van boven komt. Wie de twee beelden na elkaar beluistert hoort het verschil meteen: dezelfde tonen, maar de beweging loopt achterstevoren.
Het wijd gespreide akkoord
Hier liggen de tonen over twee octaven verspreid, in de bassleutel. Eén hand grijpt dat niet in één keer, en precies daarvoor is het teken er: de golf maakt van een onspeelbare greep een speelbare. In het pianozetsel staat het daarom bijzonder vaak, en daar meestal zonder pijl.
Het teken geldt voor één akkoord
Twee akkoorden na elkaar, en alleen voor het eerste staat een golf. Het tweede blijft een kolom. Dat is het antwoord op een veelgestelde vraag: het teken geldt voor het akkoord waar het voor staat, niet voor de maat en niet voor de passage. Wie het volgende ook gebroken wil hebben, schrijft een tweede golf.
Hoe snel en welke kant op
Hoe snel er gebroken wordt staat nergens. Het hangt af van het tempo, van het instrument en van het karakter van de plek: bij een rustig slot mag de golf de tijd nemen, midden in een snelle loop is hij bijna één aanslag. Eén regel is er toch — de bovenste toon hoort op de tel te vallen als de melodie daar ligt, en de onderste als de bas telt. Geen van beide staat in een goede uitgave gedrukt; dat is de zaak van de speler.
De richting staat er wél. Zonder pijl wordt van onderen naar boven gebroken, dat is het normale geval. Een pijl naar beneden aan het eind van de golf keert het om: dan komt de hoogste toon eerst. Beide gevallen zijn op deze pagina te horen, en in de klank staan de toonhoogtes werkelijk in omgekeerde volgorde.
Wat ernaast staat
Uit welke tonen een akkoord bestaat en welke er zijn: Articulatie. Andere tekens die voorschrijven hóe een toon gespeeld wordt in plaats van welke: Versieringen.
Notentekens · Articulatie · Versieringen · Muziektermen
Anotona doet het voor je
Maak een foto van een blad muziek of speel de melodie — Anotona vindt de toonsoort, zet de noten en transponeert ze naar elke andere. Gratis.
Bekijk AnotonaElke noot op deze pagina is berekend, niet overgetypt.