De notenbalk — vijf lijnen en wat daarbuiten valt
Vijf lijnen, vier tussenruimten. Een noot die er niet meer op past krijgt hulplijnen; twee balken die bij elkaar horen een accolade.
Elke noot op deze website staat op dezelfde vijf lijnen. Ze zijn zo vanzelfsprekend dat nauwelijks iemand ze uitgelegd krijgt — en toch beslist alleen de plaats erop welke toon bedoeld is.
De lijnen liggen op gelijke afstand boven elkaar, en ertussen blijft precies genoeg ruimte voor een notenkop. Vijf lijnen en vier tussenruimten geven negen plaatsen; wie hoger of lager moet, krijgt korte hulplijnen erbij, één voor elke verdere trede.
De beelden op deze pagina zijn gezet en nagemeten: de plaats van elke notenkop, het aantal hulplijnen en de soort haak staan in het beeld en zijn daar na te tellen.
Vijf lijnen, vier tussenruimten
Negen tonen na elkaar, en elk heeft zijn eigen plaats: de kop zit nu eens midden op een lijn, dan weer precies tussen twee. Meer plaatsen heeft de balk niet, en voor het begin zijn er ook niet meer nodig.
Hulplijnen onder de balk
Onder de balk houden de lijnen op, het toonbereik niet. Elke verdere toon krijgt daarom een eigen kort streepje — de eerste één, de volgende twee, de derde drie. Ze zijn zo breed als de kop en horen alleen bij hem.
Hulplijnen boven de balk
Naar boven geldt hetzelfde, gespiegeld: de streepjes liggen boven de bovenste lijn, op dezelfde afstand als de lijnen zelf. Vanaf een stuk of drie wordt het onoverzichtelijk — dan zet de notatie liever een octaafteken.
De accolade
Twee balken, links verbonden door een accolade: dat is de accolade van de piano. Boven staat meestal de vioolsleutel voor de rechterhand, onder de bassleutel voor de linker. De maatstreep loopt door beide, want ze worden samen gelezen.
De systeemhaak
Dezelfde twee balken met een rechte haak ervoor: zo vat een partituur meerdere instrumenten tot een groep samen. Het teken is een ander dan bij de accolade, de werking dezelfde — wat hier staat hoort bij elkaar.
Twee balken zonder haak
En het tegenvoorbeeld: twee balken zonder haak ervoor. De maatstreep houdt onderaan de eerste balk op en begint bovenaan de tweede opnieuw. Twee regels die niets met elkaar te maken hebben — pas de haak maakt er een paar van.
De zes gevallen in één oogopslag
Elke regel noemt wat in het beeld na te tellen is: hoeveel balken er staan en waaraan het geval te herkennen is. De opgaven komen uit de beelden van deze pagina, gemeten en niet geschat.
| Geval | Balken | Waaraan je het ziet |
|---|---|---|
| Vijf lijnen, vier tussenruimten | 1 | Elke kop zit op een lijn of precies ertussen |
| Hulplijnen onder de balk | 1 | Korte streepjes onder de balk, één per trede |
| Hulplijnen boven de balk | 1 | Korte streepjes boven de balk, één per trede |
| De accolade | 2 | Accolade, maatstreep door beide balken |
| De systeemhaak | 2 | Rechte haak met hoeken boven en onder |
| Twee balken zonder haak | 2 | Geen haak, en de maatstreep valt ertussen weg |
Hoe de balk gelezen wordt
Er wordt van onder naar boven geteld: onderste lijn, eerste tussenruimte, tweede lijn enzovoort. Elke trede omhoog is de volgende letter van de toonnamen, elke trede omlaag de vorige. Welke toon op welke lijn zit, zegt pas de sleutel aan het begin van de regel — zonder hem zijn de lijnen leeg.
Is het bereik niet genoeg, dan wordt de balk niet groter. In plaats daarvan krijgt de losse noot korte streepjes: de eerste hulplijn één trede boven of onder de buitenste lijn, de tweede twee treden, de derde drie. Ze horen bij de noot en niet bij de regel, en daarom zijn ze niet breder dan de kop.
Horen twee balken bij elkaar, dan worden ze links verbonden. De accolade staat voor één instrument dat met beide handen speelt — piano, orgel, harp. De rechte haak vat meerdere instrumenten tot een groep samen. In beide gevallen loopt de maatstreep door, en juist daaraan is te zien dat de balken samen gelezen worden.
Wat ernaast staat
Hoe uit de lijnen tonen worden: Noten leren lezen. Welke sleutel welke lijn vastlegt: Muzieksleutels. Hoe je een stapel hulplijnen bespaart: Octaveringstekens.
Anotona doet het voor je
Maak een foto van een blad muziek of speel de melodie — Anotona vindt de toonsoort, zet de noten en transponeert ze naar elke andere. Gratis.
Bekijk AnotonaElke noot op deze pagina is berekend, niet overgetypt.