Kalimba: zeventien tongen om aan te tikken
Een kalimba om aan te tikken, alle zeventien tongen met hun cijfers, hoe je de puntjes leest en hoe je stemt – met echte kalimbaklank.
Om aan te tikken
Tik een tong aan en hij klinkt; strijk er met je vinger overheen om er meerdere na elkaar te spelen. De knoppen erboven stemmen de hele kalimba om.
De kalimba is een duimpiano: metalen tongen boven een houten klankkast, aangetokkeld met beide duimen. De meeste hebben zeventien tongen en zijn gestemd in C majeur — dezelfde tonen als de witte toetsen van een piano, over ruim twee octaven.
Alleen de volgorde is even wennen. De laagste tong zit in het midden, en naar buiten toe gaat het afwisselend links en rechts omhoog. Wie van de ene toon naar de volgende hogere wil, wisselt dus steeds van kant — en juist daarom liggen buurtongen aan één kant een terts uit elkaar, en vormen drie naast elkaar een drieklank.
De zeventien tongen
Op de meeste kalimba’s staat op elke tong iets gegraveerd: een cijfer voor de trap van de toonladder en puntjes erboven voor het octaaf. Eén is de grondtoon, zeven de toon vlak onder de volgende één; één puntje betekent een octaaf hoger, twee puntjes twee.
De tabel leest de tongen van links naar rechts, zoals ze voor je liggen.
| Cijfer | Toon | Plaats |
|---|---|---|
| 2 | D | links |
| 7 | B | links |
| 5 | G | links |
| 3 | E | links |
| 1 | C | links |
| 6 | A | links |
| 4 | F | links |
| 2 | D | links |
| 1 | C | midden |
| 3 | E | rechts |
| 5 | G | rechts |
| 7 | B | rechts |
| 2 | D | rechts |
| 4 | F | rechts |
| 6 | A | rechts |
| 1 | C | rechts |
| 3 | E | rechts |
Kalimba-cijfers lezen
Kalimbamuziek staat meestal in cijfers in plaats van op een notenbalk — in hetzelfde cijferschrift waarin men in China en Indonesië ook liedjes en koorpartijen leest. Elk cijfer is een tong, en de tekens eromheen zeggen hoe lang hij klinkt.
Hier staan de eerste twee maten van een kinderliedje twee keer: bovenaan op de notenbalk, daaronder in cijfers. Elke noot heeft zijn cijfer, elke maat zijn streep.
1155665–
Wat de tekens betekenen
- 5Een cijfer alleen klinkt één tel lang.
- 5–Elk streepje erachter houdt het een tel langer aan.
- 5Eén keer onderstreept: een halve tel.
- 5Twee keer onderstreept: een kwart tel.
- 5Een punt erachter maakt het anderhalf keer zo lang.
- 5Elke punt erboven zet het een octaaf hoger.
- 0De nul is een rust.
- 55Een boog verbindt twee gelijke cijfers: het tweede wordt niet opnieuw aangetokkeld.
- 53Twee cijfers boven elkaar worden tegelijk aangetokkeld.
De kalimba stemmen
Elke tong wordt gestemd via zijn lengte. Tik je hem met het stemhamertje een stukje verder onder de brug vandaan, dan wordt hij langer en klinkt hij lager; tik je hem terug, dan wordt hij korter en klinkt hij hoger. Kleine stapjes zijn genoeg.
Het makkelijkst gaat het met een stemapparaat: ons Stemapparaat laat zien of een tong te hoog of te laag staat.
Omstemmen naar een andere toonsoort
Een kalimba in C majeur speelt alleen de zeven tonen van C majeur. Voor een andere toonsoort worden losse tongen een halve toon verschoven — voor G majeur twee, voor F majeur ook twee. De tabel zegt welke, en de kalimba hierboven laat zich net zo omstemmen, zodat je het verschil hoort.
Voor A mineur hoeft er niets te verschuiven: het heeft dezelfde zeven tonen als C majeur en begint alleen op de zes.
| Toonsoort | Tongen | Richting |
|---|---|---|
| G majeur | 44 | een halve toon hoger |
| F majeur | 77 | een halve toon lager |
Stukken om na te spelen
De liedjes en koralen uit het publieke domein die zonder één vreemde toon op de zeventien tongen passen, staan in cijfers op een eigen pagina, elk om te beluisteren: Kalimba bladmuziek.
Verwante pagina’s
Dezelfde stukken op de notenbalk, met akkoorden: Stukken. Hoe je noten leest: Noten leren lezen. En waarom één tot zeven hetzelfde zijn als de lettergrepen van de solmisatie: Solmisatie, do re mi.
Anotona doet het voor je
Maak een foto van een blad muziek of speel de melodie — Anotona vindt de toonsoort, zet de noten en transponeert ze naar elke andere. Gratis.
Bekijk AnotonaElke noot op deze pagina is berekend, niet overgetypt.