ʻŌlelo Hawaiʻi

Nā hōʻailona mele

ʻArapekio

ʻElima hihia e hoʻolohe ai: ka hui leo hoʻokahi, hoʻokahi manawa pū, hoʻokahi manawa i wāhi ʻia. Nā leo like, he hoʻomaka ʻokoʻa.

Kū ka hui leo ma ka pepa mele me he kia lā: nā poʻo a pau ma luna o kekahi, nā leo a pau i ka manawa hoʻokahi. Ke ʻōlelo mai nei ka laina ʻale ma kona ʻaoʻao hema ʻaʻole lākou e hele pū mai, akā he wikiwiki kekahi ma hope o kekahi, mai lalo a i luna. Mai ka ʻōlelo ʻItalia arpa mai kēia hua ʻōlelo, ʻo ia ka hāpa — he mea kani hiki ʻole iā ia ke ʻapo i ka hui leo ma ke ʻano ʻē aʻe.

Ma kēia ʻaoʻao kū ʻelua manawa kēlā me kēia hihia ma ka ʻaoʻao o kekahi: ma ka hema me ka hōʻailona ʻole, ma ka ʻākau me ka hōʻailona. ʻO ka mea e hoʻolohe i nā mea ʻelua, lohe ʻo ia i nā leo like a me ka hoʻomaka ʻokoʻa. ʻO ia nō ka mea e hoʻokaʻawale ai i kēia hōʻailona mai kekahi mau hōʻailona ʻē aʻe o kēia mau ʻaoʻao: ma ʻaneʻi loli maoli ke kani, ʻaʻole ke kiʻi wale nō. Ua ana ʻia nā mea ʻelua — nā manawa komo mai ke kani, ka ʻale a me kahi o nā poʻo mai ke kiʻi i paʻi ʻia.

ʻAʻole lōʻihi aʻe ka hui leo no ia mea. Komo nā leo me ka neʻe a pau pū; ma ka hopena kū ke kani like nō, ua hiki wale mai ia ma kekahi ala ʻē aʻe.

Ka hui leo me ka hōʻailona ʻole

ʻEhā poʻo ma luna o kekahi, hoʻokahi komo: pēlā ka hui leo ke ʻole kekahi mea ʻē aʻe i kākau ʻia ma kona ʻaoʻao. Hoʻomaka nā leo a pau pū a pau pū nō hoʻi. ʻO kēia kiʻi ka wahi hoʻohālikelike no nā mea a pau e hahai mai ana — ma kona ʻaoʻao ʻākau kū hou ka mea like, a ma laila e loli ai kēia komo hoʻokahi.

Hoʻokahi hui leo, hoʻokahi komo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Hoʻokahi hui leo, hoʻokahi komo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Mai lalo a i luna

ʻO nā leo ʻehā like nō, me ka laina ʻale i kēia manawa. Ma ke kani komo lākou kekahi ma hope o kekahi, mai lalo a i luna, a he liʻiliʻi loa ka hakahaka a lohe ʻia nō ia he hui leo, ʻaʻole he pākuʻi leo. ʻAʻole pono ka maka o ka pua ke wāwahi ʻia i luna; hoʻokomo naʻe kekahi mau puka iā ia, i ʻole e koe ke kānalua.

Me ka hōʻailona ʻole: nā leo a pau pū
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Me ka ʻale: mai lalo a i luna
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Mai luna a i lalo

ʻO ka hui leo like nō, ke kuhi nei ka pua i lalo. I kēia manawa hele mua mai ka leo kiʻekiʻe loa a hope loa ka mea haʻahaʻa loa. He kakaʻikahi loa kēia a kū ka hapa nui ma kahi e pono ai ka bāsa ke kani hou, a i ʻole ma kahi e hele mai ai ka lima mai luna mai. ʻO ka mea e hoʻolohe i nā kiʻi ʻelua ma hope o kekahi, lohe koke ʻo ia i ka ʻokoʻa: nā leo like nō, akā holo hope ka neʻe.

Me ka hōʻailona ʻole: nā leo a pau pū
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Me ka pua i lalo: mai luna mai
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Ka hui leo i hohola ākea

Ma ʻaneʻi ua hohola nā leo ma luna o ʻelua ʻokakawa, ma ke kī haʻahaʻa. ʻAʻole hiki i hoʻokahi lima ke ʻapo i kēlā i ka manawa hoʻokahi, a no ia mea nō ka hōʻailona: hoʻololi ka ʻale i kahi ʻapo hiki ʻole i kahi hiki ke hoʻokani. Ma ke kākau piano kū pinepine loa ia, a ma laila ka hapa nui me ka pua ʻole.

Me ka hōʻailona ʻole: ʻapo ʻia i hoʻokahi ʻapo
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Me ka ʻale: kekahi ma hope o kekahi ma ʻelua ʻokakawa
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Pili ka hōʻailona i hoʻokahi hui leo

ʻElua hui leo ma hope o kekahi, a kū ka ʻale i mua o ka mua wale nō. Noho ka lua he kia. ʻO ia ka pane i kekahi nīnau pinepine: pili ka hōʻailona i ka hui leo āna i kū ai i mua, ʻaʻole i ka māna a ʻaʻole i ka wahi holoʻokoʻa. ʻO ka mea makemake e wāhi pū i ka mea aʻe, kākau ʻo ia i ʻale ʻelua.

Me ka hōʻailona ʻole: ʻelua kia
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

ʻO ka mua wale nō i wāhi ʻia
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Pehea ka wikiwiki a ma ke kūlana hea

ʻAʻole i kākau ʻia ma kahi i ka wikiwiki o ka wāwahi ʻana i ka hui leo. Aia ia ma ka wikiwiki o ke mele, ma ka mea kani a ma ke ʻano o kēlā wahi: ma kahi hopena mālie hiki i ka ʻale ke lawe i kona manawa, ma waena o kahi ʻāpana wikiwiki, ua kokoke ia i hoʻokahi kīkē wale nō. Eia naʻe, aia kekahi lula — inā aia ke mele i luna, pono e hāʻule ka leo kiʻekiʻe loa ma ka hahau, a ʻo ka leo haʻahaʻa loa inā ʻo ka bāsa ka mea helu. ʻAʻole paʻi kekahi puka maikaʻi i kekahi o lāua; ʻo ia ka hana a ka mea hoʻokani.

Akā paʻi ʻia ke kūlana. Inā ʻaʻohe pua, wāwahi ʻia mai lalo a i luna, a ʻo ia ka hihia maʻamau. Ke hoʻohuli nei kekahi pua e kuhi ana i lalo ma ka hopena o ka ʻale i kēlā: a laila hele mua mai ka leo kiʻekiʻe loa. Hiki ke lohe i nā hihia ʻelua ma kēia ʻaoʻao, a ma ke kani hele maoli nā kiʻekiʻe ma ke kaʻina huli.

Nā mea ma ka ʻaoʻao

No nā leo hea ka hui leo a he aha nā hui leo: ʻAno hoʻokani. Nā hōʻailona ʻē aʻe e kauoha ai pehea e hoʻokani ʻia ai kekahi leo, ʻaʻole ʻo wai ka leo: Hoʻonani.

Nā hōʻailona mele · ʻAno hoʻokani · Hoʻonani · Puke wehewehe mele

Na Anotona e hana i kēia nāu

E kiʻi i ke paʻi kiʻi o ka pepa mele a i ʻole e hoʻokani i ke mele — ʻike ʻo Anotona i ke kī, kākau i nā leo, a lawe iā lākou i kekahi kī ʻē aʻe. Manuahi.

E nānā iā Anotona

Ua helu ʻia kēlā me kēia leo ma kēia ʻaoʻao; ʻaʻole i kope ʻia mai kahi ʻē.