ʻŌlelo Hawaiʻi

Nā hōʻailona mele

Ka hīnaʻi puana — nā leo like, he komo ʻokoʻa

ʻElima paʻa e hoʻolohe ai. Ma ka hema ke ʻano pololei, ma ka ʻākau nā leo like i hoʻohīnaʻi ʻia — like ka lōʻihi, ʻokoʻa ka waiho ʻana.

ʻAʻole hoʻoneʻe ka hīnaʻi puana i nā leo akā i ko lākou komo ʻana. ʻO ke mele like nō, ʻo ka lōʻihi holoʻokoʻa like nō, ʻo ke kaʻina kiʻekiʻe like nō — akā hoʻomaka kekahi leo ma waena o nā kuʻi ʻelua a kani ma luna o ke kuʻi aʻe. Hāʻule ke koʻikoʻi i kahi i manaʻo ʻole ʻia, a loaʻa i ka puoro he pana i mua.

Aia ʻelima paʻa ma ʻaneʻi e kū pū ana. Ma ka hema ke ʻano pololei, kahi e hoʻomaka ai kēlā me kēia leo ma kona kuʻi ponoʻī; ma ka ʻākau nā leo like, ua hoʻoneʻe ʻia. Hiki ke hoʻolohe i nā mea ʻelua, a i kēia manawa lohe koke ʻia ka ʻokoʻa — ʻaʻole like me ke kaola, ka mea e hoʻololi wale ana i ka heluhelu.

ʻO ka mea i hoʻololi ʻole ʻia, aia ma nā ana: ua like ke kaʻina o nā kiʻekiʻe a me ka lōʻihi holoʻokoʻa ma nā kiʻi ʻelua. No laila ʻaʻole he mele ʻē aʻe ka hīnaʻi puana, akā ʻo ia mele like nō, i waiho ʻia ma luna o ka ana ma ke ʻano ʻokoʻa.

Ka hīnaʻi hapawalu

ʻO ka maʻalea kahiko loa o ke kani: hoʻokahi hapawalu ma mua, a mai laila aku holo kēlā me kēia leo ma hope me ka neʻe ʻana o ka hapawalu hoʻokahi. Ma ka hema hoʻomaka kēlā me kēia leo ma kona kuʻi ponoʻī. Ma ka ʻākau kū kekahi hapawalu hoʻokahi ma mua, a mai laila hoʻomaka kēlā me kēia leo ma waena o nā kuʻi a kani ma luna o ke kuʻi aʻe. Ua like nā kiʻekiʻe a ua like nō hoʻi ka lōʻihi holoʻokoʻa — ua ana ʻia, ʻaʻole i ʻōlelo wale ʻia.

Pololei: hoʻomaka kēlā me kēia leo ma kona kuʻi ponoʻī
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Hoʻohīnaʻi ʻia: mai ka leo lua hāʻule kēlā me kēia komo ma waena
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Hīnaʻi me ka pewa hoʻopaʻa

ʻO nā hapawalu ʻelua i hoʻopili ʻia me ka pewa hoʻopaʻa, lilo lākou i hoʻokahi leo pāpālua ka lōʻihi. Inā hāʻule ka hoʻopili ʻana ma luna o kekahi kuʻi, hānau ʻia ka hīnaʻi ma laila pono: ke kani nei ka leo i ka hiki ʻana mai o ke kuʻi, ʻaʻole ia e kuʻi hou ʻia. Ma ke kiʻi kū mau nā poʻo leo ʻelua, ma ke kani hoʻokahi wale nō — ʻo ia ka ʻokoʻa ma waena o ka pewa hoʻopaʻa a me ka pewa hoʻopuka.

Me ka pewa ʻole: kuʻi hou ʻia kēlā me kēia hapawalu
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Me ka pewa: ʻelua poʻo ma ke kiʻi, hoʻokahi leo ma ke kani
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Hīnaʻi ma luna o ka laina ana

Ma luna o ka laina ana, ma ka pewa hoʻopaʻa wale nō, no ka mea ʻaʻole hiki i ka leo ke hele ma luna o ka laina. Māhele ʻia ʻo ia a hoʻopili ʻia nā hapalua ʻelua. No ka mea aia ka wahi ikaika loa o ka ana holoʻokoʻa ma hope pono o ka laina, ʻo kēia ka hīnaʻi ʻoi loa: neʻe ka manaʻo ma luna o ka palena ana, a no kekahi manawa pōkole ua like ka ana ponoʻī me ka mea i hoʻoneʻe ʻia.

Pololei: hāʻule ka laina ana ma waena o nā kuʻi ʻelua
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Hoʻohīnaʻi ʻia: kani ka leo ma luna o ka laina ana
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Ka hapalua i hoʻoneʻe ʻia

ʻAʻohe pewa e pono ai ma ʻaneʻi. Kū wale ka hapalua ma ke kuʻi lua ma kahi o ka mua a kani ma luna o ke kolu — ka wahi ikaika loa ma hope o ka mua. Ma ka hema hoʻopiha ʻelua hapahā i ka wahi like a kuʻi hou i kēlā me kēia kuʻi. Like nā kiʻekiʻe, like ka lōʻihi holoʻokoʻa, akā kani ke ʻano ʻākau me he mea lā ua hope ia i hoʻokahi kuʻi.

Pololei: ʻelua hapahā, kēlā me kēia ma kona kuʻi ponoʻī
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Hoʻohīnaʻi ʻia: kū ka hapalua ma kahi nāwaliwali aʻe
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Ke kuʻi kūʻē — ʻaʻole he hīnaʻi puana

ʻO kēia paʻa ka laʻana kūʻē: ma ka ʻākau kū kekahi hoʻomaha hapawalu ma kēlā me kēia kuʻi a hoʻomaka kēlā me kēia leo ma waena. Kani me he mea lā ua neʻe, akā ʻaʻole he hīnaʻi puana — ʻaʻohe leo e kani ana ma luna o kekahi kuʻi, pau kēlā me kēia ma mua. ʻO ka huaʻōlelo no ia he kuʻi kūʻē. Pono ka hoʻokaʻawale ʻana, no ka mea ʻokoʻa ka manaʻo: pana ke kuʻi kūʻē, huki ka hīnaʻi puana.

Pololei: nā paʻa hapawalu holo mau, ʻaʻohe hoʻomaha
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

Kuʻi kūʻē: hoʻomaha ma ke kuʻi, leo ma waena
Engraved by Verovio 6.3.0-425dd7b

He aha ka mea e lilo ai i hīnaʻi puana

He mau wahi ikaika a nāwaliwali ko ka ana. Ma ka ana ʻehā hapahā, lawe ke kuʻi mua i ke koʻikoʻi nui, ke kolu i ke koʻikoʻi lua, ʻoi aku ka nāwaliwali o ka lua a me ka hā, a ʻo nā hapawalu ma waena o lākou nā wahi nāwaliwali loa. ʻAʻole kēia papa he mea o ka makemake: ʻo ka ana ponoʻī ia, a ʻo ia ke kumu e noho ai nā hōʻailona ana.

Aia ka hīnaʻi puana ke hoʻomaka ka leo ma kahi nāwaliwali a kani ma luna o kahi ikaika aʻe. Pono nā hapalua ʻelua. ʻO ka leo e hoʻomaka wale ana ma waena o nā kuʻi a pau ma mua o ke kuʻi aʻe, he kuʻi kūʻē ia, ʻaʻole he hīnaʻi puana; ʻo ka leo e hoʻomaka ana ma ke kuʻi mua a moe lōʻihi, ʻoi aku ka liʻiliʻi.

Ma ke kākau puana, ʻelua ala e puka mai ai ka hīnaʻi. He waiwai lōʻihi aʻe paha e kū ana ma kahi nāwaliwali — he hapalua ma ke kuʻi lua, no ka laʻana. A i ʻole hoʻopili ʻia nā waiwai ʻelua me ka pewa hoʻopaʻa, i ʻole e kuʻi hou ʻia ka lua. Ma luna o ka laina ana, ʻo ka pewa hoʻopaʻa wale nō ke ala: ʻaʻole hiki i ka leo ke hele ma luna o ka laina ana me ka māhele ʻole a me ka hoʻopaʻa ʻole.

He aha ka mea ma ka ʻaoʻao

ʻO kēhea ana i helu ʻia pehea: Hōʻailona manawa. Pehea e hoʻokaʻawale ai i ka pewa hoʻopaʻa mai ka pewa hoʻopuka: Pio hoʻopili a me ka pio legato. No ke aha e hiki ai i kekahi mele ke hoʻomaka ma waena o ka ana: Hoʻomaka mua.

Nā hōʻailona mele · Puke wehewehe mele

Na Anotona e hana i kēia nāu

E kiʻi i ke paʻi kiʻi o ka pepa mele a i ʻole e hoʻokani i ke mele — ʻike ʻo Anotona i ke kī, kākau i nā leo, a lawe iā lākou i kekahi kī ʻē aʻe. Manuahi.

E nānā iā Anotona

Ua helu ʻia kēlā me kēia leo ma kēia ʻaoʻao; ʻaʻole i kope ʻia mai kahi ʻē.